Trong bối cảnh mức lương cơ sở hiện nay vẫn còn ở mức khiêm tốn, câu chuyện về những cán bộ, công chức phải "chân trong chân ngoài" để trang trải cuộc sống không còn là hiếm gặp. Điển hình như trường hợp của anh Hoàng Hữu H. (Hà Nội), một công chức trẻ với mức lương khởi điểm chỉ hơn 3,2 triệu đồng/tháng, đang đứng trước áp lực kinh tế nặng nề khi gia đình có con nhỏ.

Câu hỏi đặt ra là: Pháp luật quy định thế nào về việc công chức làm thêm các công việc dịch vụ như chạy Grab? Liệu đây có phải là hành vi bị cấm?

Ranh giới giữa quyền làm việc và những điều cấm đối với công chức

Theo quy định tại Luật cán bộ, công chức 2008, Nhà nước đặt ra những giới hạn nghiêm ngặt nhằm đảm bảo tính liêm chính và tập trung của đội ngũ công bộc. Cụ thể, tại Điều 18, Điều 19 và Điều 20 của văn bản này, công chức không được làm những việc liên quan đến bí mật nhà nước, không được lợi dụng chức vụ để vụ lợi, và đặc biệt là không được thành lập, quản lý doanh nghiệp theo quy định của pháp luật về phòng, chống tham nhũng.

Dẫn chiếu sang Luật phòng, chống tham nhũng 2005 (đang có hiệu lực tại thời điểm tháng 4/2019), tại Điều 37 quy định người có chức vụ, quyền hạn không được: "Thành lập, tham gia thành lập hoặc tham gia quản lý, điều hành doanh nghiệp tư nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần, công ty hợp danh, hợp tác xã...".

Tuy nhiên, việc chạy xe Grab (xe ôm công nghệ) được hiểu là một hình thức lao động tự do, cung cấp dịch vụ vận chuyển cá nhân, không thuộc hành vi thành lập hay quản lý doanh nghiệp. Do đó, về mặt nguyên tắc, pháp luật không cấm công chức sử dụng thời gian rảnh rỗi để lao động chân tay hoặc làm dịch vụ kiếm thêm thu nhập hợp pháp.

Kỷ luật hành chính: Không được dùng "giờ vàng" để làm việc riêng

Dù không bị cấm, nhưng công chức khi làm thêm cần đặc biệt lưu ý đến các quy định về kỷ cương hành chính. Tại Chỉ thị 26/CT-TTg năm 2016, Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu rất rõ đối với cán bộ, công chức, viên chức:

"Trong thời giờ làm việc không được làm việc riêng, không uống rượu, bia trước và trong giờ làm việc, kể cả giờ nghỉ trưa."

Như vậy, anh H. hoàn toàn có thể chạy Grab sau giờ hành chính, vào ngày nghỉ cuối tuần hoặc ngày lễ. Điều quan trọng nhất là công việc làm thêm này không được gây ảnh hưởng đến sức khỏe, tinh thần và hiệu quả thực hiện nhiệm vụ chuyên môn tại cơ quan Nhà nước. Nếu việc chạy xe đêm dẫn đến tình trạng ngủ gật, đi muộn hoặc thiếu tập trung trong giờ làm việc, anh H. có thể bị xem xét xử lý kỷ luật theo quy định về đạo đức công vụ.

Hy vọng mới từ lộ trình cải cách tiền lương

Tại thời điểm tháng 4/2019, mức lương cơ sở đang được áp dụng là 1.390.000 đồng/tháng theo quy định tại Nghị định 72/2018/NĐ-CP. Tuy nhiên, một tin vui cho đội ngũ công chức là từ ngày 01/07/2019, mức lương cơ sở sẽ chính thức tăng lên 1.490.000 đồng/tháng.

Bên cạnh đó, Chính phủ cũng đang tích cực triển khai lộ trình cải cách tiền lương theo Nghị quyết 27-NQ/TW, hướng tới mục tiêu đến năm 2025, mức lương thấp nhất của công chức sẽ phải cao hơn mức lương thấp nhất bình quân của khu vực doanh nghiệp. Đây là nỗ lực nhằm giúp đội ngũ cán bộ, công chức yên tâm công tác, cống hiến mà không phải quá lo lắng về gánh nặng cơm áo gạo tiền.

Lời khuyên pháp lý: Anh H. nên báo cáo trung thực với lãnh đạo đơn vị về hoàn cảnh gia đình và dự định làm thêm của mình để nhận được sự thông cảm và tạo điều kiện, tránh những hiểu lầm không đáng có về việc sử dụng thời gian và uy tín của cơ quan.

Ban Biên tập Hệ thống Pháp luật