Trong hoạt động kinh doanh dịch vụ logistics, việc phát sinh nợ đọng phí dịch vụ là điều khó tránh khỏi. Để bảo vệ quyền lợi của mình, nhiều doanh nghiệp logistics đã lựa chọn biện pháp cầm giữ hàng hóa của khách hàng. Tuy nhiên, ranh giới giữa việc thực thi quyền hạn hợp pháp và hành vi vi phạm hợp đồng là rất mong manh. Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết các quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm tháng 01/2022 để làm rõ vấn đề này.

Quyền cầm giữ tài sản trong dịch vụ logistics theo Luật Thương mại 2005

Theo quy định tại Luật Thương mại 2005, dịch vụ logistics là một hoạt động thương mại đặc thù. Tại Điều 239 Luật Thương mại 2005, quyền cầm giữ và định đoạt hàng hóa của thương nhân kinh doanh dịch vụ này được quy định rất rõ ràng:

1. Thương nhân kinh doanh dịch vụ logistics có quyền cầm giữ một số lượng hàng hoá nhất định và các chứng từ liên quan đến số lượng hàng hoá đó để đòi tiền nợ đã đến hạn của khách hàng nhưng phải thông báo ngay bằng văn bản cho khách hàng.

Như vậy, pháp luật cho phép đơn vị logistics được quyền "giữ chân" hàng hóa và chứng từ liên quan. Tuy nhiên, quyền này không phải là vô hạn và không thể thực hiện một cách tùy tiện. Điều kiện tiên quyết là khoản nợ đó phải đã đến hạn thanh toán.

Sự giao thoa với quy định của Bộ luật Dân sự 2015

Bên cạnh luật chuyên ngành, các quan hệ về hợp đồng dịch vụ logistics còn chịu sự điều chỉnh của Bộ luật Dân sự 2015. Cụ thể, hợp đồng dịch vụ logistics được xác định là một loại hợp đồng song vụ theo khoản 1 Điều 402 Bộ luật Dân sự 2015, nơi mà mỗi bên đều có nghĩa vụ đối ứng với nhau.

Tại Điều 346 Bộ luật Dân sự 2015, việc cầm giữ tài sản được định nghĩa là việc bên có quyền (sau đây gọi là bên cầm giữ) đang nắm giữ hợp pháp tài sản là đối tượng của hợp đồng song vụ được chiếm giữ tài sản trong trường hợp bên có nghĩa vụ không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ.

Điều kiện để thực hiện quyền cầm giữ hợp pháp

Dựa trên bối cảnh thực tế của câu hỏi (thời điểm cuối năm 2021 và đầu năm 2022), chúng ta cần lưu ý các mốc thời gian quan trọng:

• Khoản nợ phải đến hạn: Nếu hợp đồng quy định thời hạn thanh toán là ngày 01/01/2022, thì trước thời điểm này, bên cung cấp dịch vụ logistics không có quyền cầm giữ hàng hóa để đòi nợ. Việc giữ hàng vào ngày 30/12/2021 khi chưa đến hạn thanh toán là hành vi vi phạm hợp đồng.
• Thông báo bằng văn bản: Ngay khi thực hiện quyền cầm giữ, thương nhân phải thông báo ngay bằng văn bản cho khách hàng. Thiếu bước này, việc cầm giữ có thể bị coi là trái pháp luật.
• Thời hạn định đoạt: Sau 45 ngày kể từ ngày thông báo, nếu khách hàng vẫn không thanh toán, đơn vị logistics mới có quyền định đoạt (bán, thanh lý) hàng hóa để thu hồi nợ theo quy định tại khoản 2 Điều 239 Luật Thương mại 2005.

Lời khuyên pháp lý: Các doanh nghiệp cần rà soát kỹ các điều khoản về thanh toán và quyền cầm giữ trong hợp đồng logistics. Việc thực hiện quyền cầm giữ sai thời điểm hoặc sai quy trình không chỉ khiến doanh nghiệp đối mặt với nguy cơ bồi thường thiệt hại mà còn làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín kinh doanh trên thị trường.