Trong các giao dịch mua bán hàng hóa, việc đảm bảo chất lượng và tính đồng bộ của sản phẩm là nghĩa vụ cơ bản của bên bán. Tuy nhiên, thực tế không hiếm trường hợp người mua nhận được hàng hóa bị khiếm khuyết, thiếu linh kiện hoặc không thể vận hành do thiếu tính đồng bộ. Vậy trong bối cảnh pháp luật hiện hành (tính đến tháng 10/2020), người mua cần căn cứ vào đâu để đòi lại quyền lợi?

1. Ưu tiên thỏa thuận trong hợp đồng mua bán

Pháp luật Việt Nam luôn tôn trọng quyền tự do thỏa thuận của các bên trong giao dịch dân sự và thương mại. Trước khi áp dụng các quy định chung của luật, các bên cần rà soát kỹ các điều khoản trong hợp đồng đã ký kết về:

• Tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm.
• Số lượng và danh mục linh kiện đi kèm.
• Quy định về tính đồng bộ của máy móc, thiết bị.
• Chế độ bảo hành và trách nhiệm khi hàng hóa có lỗi.

Nếu hợp đồng có quy định cụ thể, các bên bắt buộc phải tuân thủ. Mọi vi phạm về tính đồng bộ sẽ được xử lý theo các điều khoản phạt vi phạm hoặc bồi thường đã thỏa thuận.

2. Trách nhiệm của bên bán theo Luật Thương mại 2005

Đối với các giao dịch giữa các thương nhân hoặc có mục đích sinh lợi, Luật Thương mại 2005 quy định rất rõ về trách nhiệm của bên bán đối với hàng hóa không phù hợp với hợp đồng.

Cụ thể, tại khoản 2 Điều 40 Luật Thương mại 2005 quy định:

"Trừ trường hợp các bên có thoả thuận khác, hàng hoá được coi là không phù hợp với hợp đồng khi hàng hoá đó thuộc một trong các trường hợp sau đây: [...] b) Không phù hợp với mục đích cụ thể mà bên mua đã cho bên bán biết hoặc bên bán phải biết vào thời điểm giao kết hợp đồng; c) Không phù hợp với mẫu hàng hoá mà bên bán đã giao cho bên mua; d) Không được đóng gói và bao bì theo cách thức thông thường đối với loại hàng hoá đó hoặc không theo cách thức thích hợp để bảo vệ hàng hoá."

Khi hàng hóa không đồng bộ dẫn đến không thể sử dụng đúng mục đích, bên bán có nghĩa vụ khắc phục theo Điều 41 Luật Thương mại 2005. Các biện pháp khắc phục bao gồm sửa chữa, thay thế hàng hóa lỗi hoặc giảm giá bán.

3. Xác định chất lượng tài sản theo Bộ luật Dân sự 2015

Trong trường hợp các bên không có thỏa thuận rõ ràng, Bộ luật Dân sự 2015 sẽ là căn cứ pháp lý bổ trợ. Điều 432 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về chất lượng tài sản mua bán như sau:

"1. Chất lượng của tài sản mua bán do các bên thỏa thuận. 2. Trường hợp tiêu chuẩn về chất lượng của tài sản đã được công bố hoặc được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định thì thỏa thuận của các bên về chất lượng của tài sản không được thấp hơn chất lượng của tài sản được xác định theo tiêu chuẩn đã công bố hoặc theo quy định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. 3. Khi các bên không có thỏa thuận hoặc thỏa thuận không rõ ràng về chất lượng tài sản mua bán thì chất lượng của tài sản mua bán được xác định theo tiêu chuẩn về chất lượng của tài sản đã được công bố, quy định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền hoặc theo tiêu chuẩn ngành nghề."

Như vậy, nếu linh kiện bị hỏng hoặc không đồng bộ khiến tài sản không đạt tiêu chuẩn thông thường hoặc tiêu chuẩn ngành, người mua hoàn toàn có quyền yêu cầu bên bán đổi trả hoặc hoàn thiện sản phẩm.

4. Các bước xử lý thực tế cho người mua

Để bảo vệ quyền lợi tối ưu, người mua nên thực hiện theo quy trình sau:

• Lập biên bản kiểm tra hàng hóa: Ngay khi phát hiện hàng không đồng bộ, cần lập biên bản có chữ ký của đại diện hai bên (hoặc đơn vị vận chuyển) ghi rõ tình trạng lỗi.
• Gửi thông báo vi phạm: Gửi văn bản yêu cầu bên bán khắc phục trong một thời hạn hợp lý.
• Thỏa thuận phương án giải quyết: Có thể là đổi lô hàng mới, thay thế linh kiện hoặc giảm giá hợp đồng.
• Khởi kiện tranh chấp: Nếu bên bán từ chối trách nhiệm, người mua có quyền khởi kiện ra Tòa án nhân dân hoặc Trọng tài thương mại (nếu có thỏa thuận trọng tài) để yêu cầu bồi thường thiệt hại.

Việc nắm vững các quy định tại Luật Thương mại 2005 và Bộ luật Dân sự 2015 sẽ giúp doanh nghiệp và cá nhân tự tin hơn trong việc đòi lại công bằng khi gặp phải các sự cố về hàng hóa không đảm bảo chất lượng.