Chế độ thai sản luôn là một trong những vấn đề được quan tâm hàng đầu đối với phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ, đặc biệt là những người lao động tự do đang tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) tự nguyện. Tuy nhiên, sự khác biệt giữa hai loại hình BHXH bắt buộc và tự nguyện thường gây ra những hiểu lầm đáng tiếc về quyền lợi thực tế mà người tham gia nhận được.

Phân biệt bản chất giữa BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện

Để trả lời câu hỏi về quyền lợi thai sản, trước hết chúng ta cần căn cứ vào định nghĩa pháp lý tại Điều 3 Luật Bảo hiểm xã hội 2014. Theo đó, pháp luật quy định rõ:

"2. Bảo hiểm xã hội bắt buộc là loại hình bảo hiểm xã hội do Nhà nước tổ chức mà người lao động và người sử dụng lao động phải tham gia.

3. Bảo hiểm xã hội tự nguyện là loại hình bảo hiểm xã hội do Nhà nước tổ chức mà người tham gia được lựa chọn mức đóng, phương thức đóng phù hợp với thu nhập của mình và Nhà nước có chính sách hỗ trợ tiền đóng bảo hiểm xã hội để người tham gia hưởng chế độ hưu trí và tử tuất."

Như vậy, ngay từ khái niệm, Nhà nước đã xác định mục tiêu cốt lõi của BHXH tự nguyện là hướng tới việc đảm bảo thu nhập khi về già (hưu trí) và hỗ trợ khi người tham gia qua đời (tử tuất), thay vì bao phủ toàn bộ các rủi ro ngắn hạn như ốm đau hay thai sản.

Quy định về các chế độ được hưởng theo từng loại hình

Sự khác biệt về quyền lợi được thể hiện rõ nét nhất tại Điều 4 Luật Bảo hiểm xã hội 2014. Cụ thể, các chế độ bảo hiểm được phân định như sau:

1. Đối với Bảo hiểm xã hội bắt buộc

Người lao động tham gia loại hình này được hưởng trọn vẹn 05 chế độ quan trọng:

• Ốm đau;
• Thai sản;
• Tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp;
• Hưu trí;
• Tử tuất.

2. Đối với Bảo hiểm xã hội tự nguyện

Người tham gia chỉ được hưởng 02 chế độ duy nhất:

• Hưu trí;
• Tử tuất.

Kết luận: Đóng BHXH tự nguyện có được hưởng thai sản không?

Căn cứ vào các quy định nêu trên, câu trả lời chính xác là: Người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện KHÔNG được hưởng chế độ thai sản.

Dù bạn có đóng BHXH tự nguyện với mức cao hay thời gian dài bao nhiêu đi chăng nữa, thì theo khung pháp lý hiện hành của Luật Bảo hiểm xã hội 2014, quỹ BHXH tự nguyện không chi trả cho các trường hợp sinh con, khám thai hay các chế độ liên quan đến thai sản khác.

Lời khuyên pháp lý: Nếu bạn là lao động tự do và mong muốn có quyền lợi thai sản, bạn có thể cân nhắc việc ký kết hợp đồng lao động với các đơn vị, tổ chức để thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc. Trong trường hợp vẫn duy trì BHXH tự nguyện, bạn nên kết hợp mua thêm các gói bảo hiểm sức khỏe thương mại có quyền lợi thai sản để đảm bảo tài chính khi sinh con.

Lưu ý: Thông tin trên được căn cứ theo quy định pháp luật có hiệu lực tại thời điểm năm 2019.