Trong bối cảnh kinh tế có nhiều biến động, không ít người lao động khi đã tích lũy được một thời gian đóng Bảo hiểm xã hội (BHXH) khá dài, đặc biệt là trên 20 năm, thường nảy sinh ý định rút BHXH một lần để giải quyết các nhu cầu tài chính cá nhân. Tuy nhiên, theo quy định của pháp luật hiện hành tại thời điểm năm 2021, việc rút BHXH một lần khi đã đóng trên 20 năm không phải là điều dễ dàng và chỉ được áp dụng trong những trường hợp hết sức đặc thù.

Quy định về điều kiện hưởng BHXH một lần năm 2021

Căn cứ theo quy định tại Điều 60 và Điều 77 Luật Bảo hiểm xã hội 2014, kết hợp với khoản 1 Điều 1 Nghị quyết 93/2015/QH13, người lao động chỉ được giải quyết hưởng BHXH một lần nếu thuộc một trong các nhóm đối tượng sau:

• Người lao động đã đủ tuổi nghỉ hưu nhưng chưa đủ 20 năm đóng BHXH.
• Lao động nữ là cán bộ, công chức xã hoặc hoạt động không chuyên trách ở cấp xã đã đủ tuổi nghỉ hưu (năm 2021 là 55 tuổi 04 tháng) nhưng chưa đủ 15 năm đóng BHXH và không tiếp tục tham gia BHXH tự nguyện.
• Người lao động ra nước ngoài để định cư hợp pháp.
• Người đang mắc một trong những bệnh nguy hiểm đến tính mạng như: Ung thư, bại liệt, xơ gan cổ chướng, phong, lao nặng, nhiễm HIV đã chuyển sang giai đoạn AIDS và các bệnh khác theo danh mục của Bộ Y tế.
• Sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công an nhân dân... khi phục viên, xuất ngũ, thôi việc mà không đủ điều kiện để hưởng lương hưu.
• Người lao động tham gia BHXH bắt buộc sau 01 năm nghỉ việc hoặc tham gia BHXH tự nguyện sau 01 năm không tiếp tục đóng mà chưa đủ 20 năm đóng BHXH.

Người lao động cần cân nhắc kỹ trước khi quyết định rút BHXH một lần (ảnh minh họa)

Đóng BHXH trên 20 năm: Cánh cửa rút 1 lần có bị khép lại?

Một trong những rào cản lớn nhất đối với những người muốn rút BHXH một lần chính là mốc thời gian 20 năm. Theo nguyên tắc chung của Luật Bảo hiểm xã hội 2014, khi người lao động đã có từ đủ 20 năm đóng BHXH trở lên, Nhà nước khuyến khích và hướng tới việc để người lao động hưởng lương hưu hàng tháng nhằm đảm bảo an sinh xã hội lâu dài.

Tuy nhiên, pháp luật vẫn mở ra 02 trường hợp ngoại lệ mà người lao động đã đóng trên 20 năm vẫn có thể rút BHXH một lần ngay lập tức:

1. Ra nước ngoài định cư: Nếu bạn có đầy đủ giấy tờ chứng minh việc thôi quốc tịch Việt Nam hoặc có hộ chiếu, thị thực định cư do nước ngoài cấp, bạn hoàn toàn có quyền yêu cầu nhận BHXH một lần bất kể thời gian đóng là bao nhiêu năm.
2. Mắc bệnh hiểm nghèo: Đây là quy định mang tính nhân văn, nhằm hỗ trợ người lao động có kinh phí điều trị bệnh. Nếu mắc các bệnh như ung thư, bại liệt, xơ gan cổ chướng... và có hồ sơ bệnh án xác nhận không tự phục vụ được, người lao động sẽ được giải quyết rút BHXH một lần ngay.

Ngoài hai trường hợp nêu trên, nếu bạn đã đóng BHXH trên 20 năm và chỉ đơn thuần là nghỉ việc (dù đã nghỉ trên 01 năm), bạn KHÔNG ĐƯỢC rút BHXH một lần. Lúc này, bạn chỉ có thể lựa chọn bảo lưu thời gian đóng để chờ đủ tuổi nghỉ hưu hoặc tiếp tục đóng để hưởng mức lương hưu cao hơn sau này.

Cán bộ BHXH tư vấn về quyền lợi cho người dân tại cơ quan bảo hiểm (ảnh minh họa)

Thủ tục và hồ sơ hưởng BHXH một lần năm 2021

Nếu thuộc trường hợp được phép rút BHXH một lần khi đã đóng trên 20 năm, người lao động cần chuẩn bị hồ sơ theo hướng dẫn tại Quyết định 222/QĐ-BHXH năm 2021 như sau:

Hồ sơ bao gồm:
- Bản chính Sổ bảo hiểm xã hội.
- Đơn đề nghị hưởng Bảo hiểm xã hội một lần (Mẫu số 14-HSB).
- Giấy tờ chứng minh định cư (nếu ra nước ngoài định cư) hoặc trích sao hồ sơ bệnh án (nếu mắc bệnh hiểm nghèo).
- Biên bản giám định mức suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên (đối với một số trường hợp bệnh lý khác).

Quy trình thực hiện:

Bước 1: Nộp hồ sơ trực tiếp hoặc qua bưu điện, hoặc nộp trực tuyến qua Cổng dịch vụ công của BHXH Việt Nam cho cơ quan BHXH quận/huyện hoặc tỉnh nơi cư trú (nơi đăng ký thường trú hoặc tạm trú).

Bước 2: Cơ quan BHXH tiếp nhận và giải quyết hồ sơ trong thời hạn tối đa 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ.

Bước 3: Người lao động nhận kết quả và tiền trợ cấp qua tài khoản ngân hàng hoặc trực tiếp tại cơ quan bảo hiểm.

Lời khuyên từ chuyên gia pháp lý

Việc rút BHXH một lần đồng nghĩa với việc bạn tự rời bỏ hệ thống an sinh xã hội và mất đi cơ hội hưởng lương hưu cũng như thẻ BHYT miễn phí khi về già. Với những người đã đóng trên 20 năm, số tiền tích lũy là rất lớn. Do đó, trừ trường hợp bất khả kháng về sức khỏe hoặc định cư, người lao động nên cân nhắc việc bảo lưu thời gian đóng để hưởng chế độ hưu trí, đảm bảo cuộc sống ổn định và lâu dài hơn.