Bầu cử là quyền cơ bản của công dân được Hiến pháp ghi nhận, thể hiện ý chí và nguyện vọng của nhân dân trong việc xây dựng bộ máy Nhà nước. Tuy nhiên, không phải mọi công dân đều có quyền thực hiện nghĩa vụ thiêng liêng này trong mọi hoàn cảnh. Một trong những câu hỏi thường gặp nhất là: Người đang chấp hành án phạt tù có được bầu cử không?

Người đang chấp hành án phạt tù có được bầu cử không?

Theo quy định của pháp luật hiện hành, quyền bầu cử gắn liền với tư cách công dân, nhưng sẽ bị hạn chế đối với một số đối tượng cụ thể nhằm đảm bảo tính nghiêm minh của bản án. Căn cứ vào Điều 30 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2015, các trường hợp sau đây không được ghi tên vào danh sách cử tri:

"1. Người đang bị tước quyền bầu cử theo bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật, người bị kết án tử hình đang trong thời gian chờ thi hành án, người đang chấp hành hình phạt tù mà không được hưởng án treo, người mất năng lực hành vi dân sự thì không được ghi tên vào danh sách cử tri."

Như vậy, đối với những người đang chấp hành hình phạt tù (giam giữ tại các trại giam) và không được hưởng án treo, họ sẽ không có quyền bầu cử trong thời gian thi hành án. Tuy nhiên, pháp luật cũng mở ra cơ hội: Nếu trước thời điểm bắt đầu bỏ phiếu 24 giờ, người đó được trả tự do hoặc khôi phục quyền bầu cử thì vẫn được bổ sung vào danh sách cử tri theo quy định tại Điều 29 của Luật này.

Quyền lợi bất ngờ của người bị tạm giam, tạm giữ

Khác với người đã có bản án tù giam hiệu lực, những người đang bị tạm giam, tạm giữ (chưa bị coi là có tội bằng bản án của Tòa án) vẫn được bảo đảm quyền công dân. Đây là điểm nhân văn trong pháp luật Việt Nam nhằm bảo vệ quyền lợi của người chưa bị kết tội.

Cụ thể, theo khoản 2 Điều 29, cử tri là người đang bị tạm giam, tạm giữ, hoặc người đang chấp hành biện pháp đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc, cơ sở cai nghiện bắt buộc vẫn được ghi tên vào danh sách cử tri để bầu đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân cấp tỉnh nơi họ đang bị lưu giữ.

Quy trình bỏ phiếu "đặc biệt" tại các cơ sở giam giữ

Để đảm bảo mọi cử tri đủ điều kiện đều có thể thực hiện quyền của mình, Điều 69 Luật Bầu cử 2015 quy định phương thức bỏ phiếu linh hoạt:

• Sử dụng hòm phiếu phụ: Đối với người đang bị tạm giam, tạm giữ mà cơ sở không tổ chức khu vực bỏ phiếu riêng, Tổ bầu cử sẽ mang hòm phiếu phụ và phiếu bầu đến tận nơi để cử tri thực hiện quyền bầu cử.
• Nguyên tắc bí mật: Dù bỏ phiếu tại trại tạm giam, việc viết phiếu bầu vẫn phải đảm bảo tuyệt đối bí mật, không ai được xem cử tri viết gì, kể cả thành viên Tổ bầu cử.
• Xác nhận hoàn thành: Sau khi bỏ phiếu xong, thẻ cử tri sẽ được đóng dấu "Đã bỏ phiếu" để quản lý chặt chẽ.

Việc nắm rõ các quy định về quyền bầu cử không chỉ giúp công dân thực hiện đúng nghĩa vụ mà còn bảo vệ quyền lợi hợp pháp của những người đang trong quá trình tố tụng hình sự. Hy vọng bài viết đã giải đáp thỏa đáng thắc mắc về việc người đang đi tù có được bầu cử không.