Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) và các công nghệ số đang tạo nên bước ngoặt lớn trong giáo dục, mở ra cánh cửa sáng tạo không giới hạn nhưng cũng đi kèm vô vàn thách thức về tính liêm chính học thuật. Nhằm thiết lập hành lang pháp lý minh bạch, ngăn chặn triệt để tình trạng lạm dụng công nghệ hoặc giả mạo tri thức, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chính thức ban hành Thông tư 84/2026/TT-BGDĐT ban hành Quy chế Cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia dành cho học sinh trung học cơ sở và trung học phổ thông.

Trí tuệ nhân tạo trong học đường: Ranh giới mong manh giữa sáng tạo và gian lận

Trong thời đại chuyển đổi số, việc học sinh ứng dụng AI để tra cứu tài liệu hay tối ưu hóa dữ liệu không còn là điều xa lạ. Tuy nhiên, nếu không có quy định kiểm soát chặt chẽ, công nghệ này rất dễ biến tướng thành công cụ làm bài hộ, đánh cắp chất xám hoặc tạo ra những sản phẩm nghiên cứu thiếu trung thực.

Nhận diện rõ rủi ro này, Quy chế kèm theo Thông tư 84/2026/TT-BGDĐT lần đầu tiên đặt ra các nguyên tắc cốt lõi về việc ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo, đồng thời xác lập chế tài nghiêm khắc đối với những hành vi vi phạm đạo đức nghiên cứu khoa học ở lứa tuổi học sinh trung học.

4 nhóm hành vi dùng AI bị cấm tuyệt đối khi làm nghiên cứu khoa học

Căn cứ theo quy định tại khoản 3 Điều 15 Quy chế ban hành kèm theo Thông tư 84/2026/TT-BGDĐT, có 04 nhóm hành vi sử dụng công nghệ số và AI bị nghiêm cấm trong quá trình triển khai dự án nghiên cứu khoa học, kỹ thuật bao gồm:

• Giả mạo tiến trình và kết quả: Sử dụng công nghệ số hoặc trí tuệ nhân tạo nhằm mục đích giả mạo quá trình nghiên cứu, tự tạo lập khống hoặc làm sai lệch dữ liệu thực nghiệm, kết quả nghiên cứu khoa học;
• Xâm phạm bản quyền và đạo văn: Dùng công cụ số hoặc AI để sao chép, chiếm đoạt trái phép ý tưởng hoặc trình bày kết quả nghiên cứu của tổ chức, cá nhân khác dưới danh nghĩa công trình của cá nhân hay nhóm mình;
• Gian dối trong việc kê khai hồ sơ: Che giấu, không trung thực hoặc cố tình làm sai lệch thông tin liên quan đến việc sử dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong toàn bộ hồ sơ đăng ký dự thi;
• Tạo lập chứng cứ giả hoặc nhờ AI làm thay nội dung cốt lõi: Ứng dụng AI nhằm tạo lập hồ sơ, bằng chứng nghiên cứu không có thật, làm giả nhật ký nghiên cứu, ngụy tạo số liệu gốc hoặc sử dụng AI để giải quyết thay cho học sinh các nội dung nghiên cứu khoa học trọng tâm, cốt lõi theo quy định tại khoản 2 Điều 16 Quy chế.

Trách nhiệm của học sinh và người hướng dẫn nghiên cứu khoa học

Không chỉ đưa ra các điều cấm, quy định mới còn phân định rõ ràng nghĩa vụ pháp lý và đạo đức của từng chủ thể tham gia dự án:

• Đối với học sinh: Có nghĩa vụ kê khai minh bạch, trung thực tuyệt đối trong hồ sơ dự thi về mức độ, phạm vi và mục đích ứng dụng AI. Học sinh phải tự chịu trách nhiệm cao nhất về tính nguyên gốc, tính chân thực của ý tưởng cũng như toàn bộ sản phẩm nghiên cứu được công bố;
• Đối với giáo viên, người hướng dẫn: Giữ vai trò định hướng, đồng hành và giám sát, bảo đảm học sinh khai thác công cụ công nghệ thông tin đúng mục đích, an toàn, có trách nhiệm và tuân thủ nghiêm ngặt các quy chuẩn đạo đức khoa học.

Quy chế ban hành kèm theo Thông tư 84/2026/TT-BGDĐT chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 30/9/2026, là kim chỉ nam quan trọng giúp các trường THCS và THPT xây dựng môi trường học thuật trung thực, phát huy đúng tinh thần nghiên cứu và sáng tạo đích thực của thế hệ trẻ.