Trong văn hóa truyền thống Việt Nam, của hồi môn không chỉ là vật chất mà còn là lời chúc phúc, là sự chuẩn bị của cha mẹ dành cho con cái khi bước vào ngưỡng cửa hôn nhân. Tuy nhiên, khi tình cảm rạn nứt dẫn đến ly hôn, số vàng cưới và của hồi môn này thường trở thành đối tượng tranh chấp gay gắt. Việc xác định đây là tài sản chung hay tài sản riêng đóng vai trò quyết định đến quyền lợi của mỗi bên.

1. Của hồi môn là tài sản chung hay tài sản riêng?

Để xác định của hồi môn là tài sản chung hay riêng, cần căn cứ vào quy định tại Luật Hôn nhân và gia đình 2014 và Nghị định 126/2014/NĐ-CP. Cụ thể, có hai mốc thời gian quan trọng cần xem xét:

Trường hợp tặng cho trước khi đăng ký kết hôn

Nếu cha mẹ trao của hồi môn cho con cái trước thời điểm hai bên thực hiện thủ tục đăng ký kết hôn tại cơ quan có thẩm quyền, thì theo quy định tại Điều 43 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, đây được coi là tài sản riêng của người đó vì được hình thành trước thời kỳ hôn nhân.

Trường hợp tặng cho trong thời kỳ hôn nhân

Theo quy định tại khoản 13 Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình 2014:

Thời kỳ hôn nhân là khoảng thời gian tồn tại quan hệ vợ chồng, được tính từ ngày đăng ký kết hôn đến ngày chấm dứt hôn nhân.

Nếu việc tặng cho diễn ra trong ngày cưới (thường là sau khi đã đăng ký kết hôn), việc xác định tài sản chung hay riêng phụ thuộc vào ý chí của người tặng cho:

• Tặng cho riêng: Nếu cha mẹ tuyên bố rõ ràng hoặc có bằng chứng chứng minh chỉ tặng cho riêng con dâu hoặc con rể, thì đó là tài sản riêng theo Điều 43.
• Tặng cho chung: Nếu cha mẹ tặng cho cả hai vợ chồng hoặc không nói rõ tặng cho ai, thì theo khoản 3 Điều 33 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, tài sản này sẽ được coi là tài sản chung nếu không có căn cứ chứng minh là tài sản riêng.

2. Có phải chia của hồi môn khi ly hôn không?

Nguyên tắc phân chia tài sản khi ly hôn được quy định tại Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình 2014. Việc có phải chia của hồi môn hay không phụ thuộc hoàn toàn vào việc tài sản đó đã được xác định là chung hay riêng ở bước trên.

Nếu là tài sản riêng, người sở hữu có quyền giữ toàn bộ số tài sản đó mà không phải chia cho đối phương. Tuy nhiên, nếu tài sản riêng đã được người sở hữu tự nguyện nhập vào khối tài sản chung của vợ chồng, thì khi ly hôn sẽ được chia theo quy định về tài sản chung.

Nếu là tài sản chung, về nguyên tắc sẽ được chia đôi nhưng có tính đến các yếu tố như công sức đóng góp, hoàn cảnh của mỗi bên và lỗi của mỗi bên trong việc vi phạm quyền, nghĩa vụ vợ chồng. Thực tế năm 2021, nhiều vụ án tranh chấp vàng cưới gặp khó khăn do các bên không có văn bản tặng cho, dẫn đến việc Tòa án thường tuyên là tài sản chung nếu không có chứng cứ thuyết phục khác.

3. Của hồi môn khi ly hôn có đòi lại được không?

Nhiều trường hợp chồng hoặc gia đình chồng muốn đòi lại vàng cưới đã trao cho con dâu vì cho rằng con dâu có lỗi hoặc hôn nhân ngắn ngủi. Tuy nhiên, dưới góc độ pháp lý, việc trao của hồi môn là một giao dịch tặng cho tài sản.

Theo Bộ luật Dân sự 2015, hợp đồng tặng cho tài sản có hiệu lực kể từ thời điểm bên được tặng cho nhận tài sản. Nếu việc tặng cho không kèm theo điều kiện (ví dụ: phải sống với nhau trọn đời mới được hưởng), thì bên tặng cho không có quyền đòi lại tài sản sau khi giao dịch đã hoàn tất.

Căn cứ khoản 3 Điều 462 Bộ luật Dân sự 2015:

Trường hợp phải thực hiện nghĩa vụ sau khi tặng cho mà bên được tặng cho không thực hiện thì bên tặng cho có quyền đòi lại tài sản và yêu cầu bồi thường thiệt hại.

Vì vậy, nếu trong ngày cưới cha mẹ chỉ trao vàng với ý nghĩa chúc phúc thông thường mà không lập văn bản thỏa thuận điều kiện, thì khi ly hôn, bên tặng cho hoàn toàn không có cơ sở pháp lý để đòi lại số của hồi môn đó.

Lời khuyên pháp lý: Để tránh những tranh chấp không đáng có về sau, các gia đình nên có sự rõ ràng trong việc tặng cho tài sản, thậm chí có thể lập văn bản ghi nhận ý chí tặng cho riêng để bảo vệ quyền lợi chính đáng cho con cái mình trong trường hợp hôn nhân không như ý muốn.