Trong bối cảnh Bộ luật Lao động 2019 chuẩn bị chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2021, vấn đề tiền lương và quyền lợi của người lao động khi bị chậm lương đang trở thành tâm điểm chú ý. So với quy định tại Bộ luật Lao động 2012, những thay đổi mới không chỉ siết chặt trách nhiệm của người sử dụng lao động mà còn mở ra cơ hội bảo vệ quyền lợi tài chính tốt hơn cho người lao động.

Chỉ duy nhất 01 trường hợp doanh nghiệp được phép chậm lương

Đây là một trong những điểm mới mang tính đột phá nhằm hạn chế tình trạng nợ lương kéo dài. Theo quy định hiện hành tại Nghị định 05/2015/NĐ-CP (hướng dẫn Bộ luật Lao động 2012), doanh nghiệp có thể chậm lương do thiên tai, hỏa hoạn hoặc lý do bất khả kháng khác.

Tuy nhiên, kể từ năm 2021, theo khoản 3 Điều 97 Bộ luật Lao động 2019, quy định này đã được thu hẹp và cụ thể hóa hơn:

"3. Trường hợp vì lý do bất khả kháng mà người sử dụng lao động đã tìm mọi biện pháp khắc phục nhưng không thể trả lương đúng hạn thì không được chậm quá 30 ngày; nếu trả lương chậm từ 15 ngày trở lên thì người sử dụng lao động phải đền bù cho người lao động một khoản tiền ít nhất bằng số tiền lãi của số tiền trả chậm tính theo lãi suất huy động tiền gửi có kỳ hạn 01 tháng do ngân hàng nơi người sử dụng lao động mở tài khoản trả lương cho người lao động công bố tại thời điểm trả lương."

Như vậy, lý do "bất khả kháng" trở thành điều kiện tiên quyết và duy nhất. Dù chưa có văn bản hướng dẫn chi tiết cho luật mới, nhưng về mặt pháp lý, doanh nghiệp phải chứng minh được mình đã "tìm mọi biện pháp khắc phục" nhưng vẫn không thể xoay xở được nguồn tiền.

Chậm lương từ 15 ngày: Người lao động được nhận thêm tiền lãi

Một câu hỏi mà nhiều người lao động quan tâm là: "Nếu công ty chậm lương, tôi có được tính lãi không?". Câu trả lời là CÓ, nhưng phải kèm theo điều kiện về thời gian.

Căn cứ khoản 4 Điều 97 Bộ luật Lao động 2019, nếu thời gian chậm trả lương từ 15 ngày trở lên, doanh nghiệp bắt buộc phải trả thêm một khoản tiền đền bù. Điểm mới đáng chú ý ở đây là cách tính lãi suất.

Trước đây, lãi suất thường căn cứ theo lãi suất trần của Ngân hàng Nhà nước. Nhưng từ năm 2021, mức lãi suất này sẽ được tính theo lãi suất huy động tiền gửi có kỳ hạn 01 tháng của chính ngân hàng nơi doanh nghiệp mở tài khoản trả lương. Điều này có lợi hơn cho người lao động vì lãi suất tại các ngân hàng thương mại thường cao hơn so với mức sàn chung.

Ví dụ thực tế: Nếu công ty A mở tài khoản trả lương tại Ngân hàng X. Đến kỳ trả lương ngày 05 hàng tháng nhưng đến ngày 25 công ty mới trả (chậm 20 ngày). Khi đó, công ty A phải trả đủ lương gốc cộng với tiền lãi tính trên 20 ngày đó theo lãi suất kỳ hạn 1 tháng của Ngân hàng X tại thời điểm trả lương.

Mức phạt hành chính cực nặng đối với hành vi chậm trả lương

Không chỉ phải trả thêm lãi cho người lao động, doanh nghiệp vi phạm còn phải đối mặt với những án phạt hành chính nghiêm khắc từ cơ quan chức năng. Tại thời điểm cuối năm 2020, các mức xử phạt được áp dụng theo Nghị định 28/2020/NĐ-CP.

Cụ thể, theo khoản 2 Điều 16 Nghị định 28/2020/NĐ-CP, mức phạt tiền đối với người sử dụng lao động có hành vi không trả hoặc trả lương không đúng hạn được quy định như sau:

• Từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng: Vi phạm từ 01 - 10 người lao động.
• Từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng: Vi phạm từ 11 - 50 người lao động.
• Từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng: Vi phạm từ 51 - 100 người lao động.
• Từ 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng: Vi phạm từ 101 - 300 người lao động.
• Từ 40.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng: Vi phạm từ 301 người lao động trở lên.

Lưu ý quan trọng: Mức phạt trên áp dụng đối với cá nhân. Đối với tổ chức (doanh nghiệp), mức phạt tiền sẽ gấp 02 lần mức phạt đối với cá nhân. Như vậy, một doanh nghiệp lớn có thể bị phạt tới 100 triệu đồng nếu chậm lương của số lượng lớn nhân viên.

Lời khuyên pháp lý cho người lao động

Để bảo vệ quyền lợi của mình, người lao động cần lưu ý các điểm sau:

1. Kiểm tra hợp đồng lao động: Xem kỹ quy định về ngày trả lương và hình thức trả lương.
2. Lưu giữ bằng chứng: Nếu bị chậm lương, hãy lưu lại các thông báo của công ty, tin nhắn hoặc email trao đổi về việc nợ lương.
3. Khiếu nại đúng quy trình: Đầu tiên nên đối thoại trực tiếp với công đoàn hoặc ban lãnh đạo. Nếu không giải quyết được, có thể gửi đơn khiếu nại đến Thanh tra Sở Lao động - Thương binh và Xã hội.

Việc nắm vững các quy định mới của Bộ luật Lao động 2019 sẽ giúp người lao động tự tin hơn trong việc đòi hỏi những quyền lợi chính đáng, đồng thời giúp doanh nghiệp xây dựng môi trường làm việc chuyên nghiệp, thượng tôn pháp luật.