Sa thải - Hình thức kỷ luật lao động nặng nhất

Trong quan hệ lao động, sa thải là hình thức kỷ luật nghiêm khắc nhất mà người sử dụng lao động có thể áp dụng khi người lao động vi phạm nghiêm trọng nội quy. Theo quy định tại Bộ luật Lao động 2012, việc sa thải phải tuân thủ nghiêm ngặt về trình tự và căn cứ pháp lý. Tuy nhiên, một lầm tưởng phổ biến là khi bị sa thải, người lao động sẽ mất hết mọi quyền lợi tích lũy. Thực tế, pháp luật vẫn bảo vệ những quyền lợi cơ bản nhất của bạn.

Người lao động bị sa thải có được hưởng trợ cấp thôi việc?

Đây là thắc mắc của rất nhiều người khi đối mặt với quyết định kỷ luật. Thông thường, khi chấm dứt hợp đồng lao động đúng pháp luật, người lao động làm việc từ đủ 12 tháng trở lên sẽ được hưởng trợ cấp thôi việc theo quy định tại Điều 48 Bộ luật Lao động 2012.

Tuy nhiên, pháp luật cũng quy định rõ các trường hợp ngoại trừ. Cụ thể, tại khoản 1 Điều 48 dẫn chiếu đến các trường hợp chấm dứt hợp đồng tại Điều 36, nhưng lại loại trừ trường hợp người lao động bị xử lý kỷ luật sa thải (quy định tại khoản 8 Điều 36).

"1. Khi hợp đồng lao động chấm dứt theo quy định tại các khoản 1, 2, 3, 5, 6, 7, 9 và 10 Điều 36 của Bộ luật này thì người sử dụng lao động có trách nhiệm chi trả trợ cấp thôi việc cho người lao động đã làm việc thường xuyên từ đủ 12 tháng trở lên..."

Như vậy, người lao động bị sa thải sẽ không được hưởng trợ cấp thôi việc và cũng không được hưởng trợ cấp mất việc làm theo quy định tại Điều 49 Bộ luật Lao động 2012.

"Phao cứu sinh" từ Bảo hiểm thất nghiệp

Dù không nhận được trợ cấp từ phía doanh nghiệp, nhưng người lao động bị sa thải vẫn có một nguồn hỗ trợ quan trọng khác là Quỹ bảo hiểm thất nghiệp. Theo quy định tại Luật Việc làm 2013, điều kiện để hưởng trợ cấp thất nghiệp không loại trừ người bị sa thải.

Cụ thể, Điều 49 Luật Việc làm 2013 quy định người lao động đang đóng bảo hiểm thất nghiệp được hưởng trợ cấp khi chấm dứt hợp đồng lao động, trừ hai trường hợp duy nhất:

• Người lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật;
• Người hưởng lương hưu, trợ cấp mất sức lao động hằng tháng.

Vì hình thức sa thải không nằm trong danh sách loại trừ, nên nếu bạn đã đóng bảo hiểm thất nghiệp từ đủ 12 tháng trở lên trong vòng 24 tháng trước khi bị sa thải và nộp hồ sơ đúng hạn tại Trung tâm dịch vụ việc làm, bạn hoàn toàn đủ điều kiện nhận trợ cấp thất nghiệp.

Thanh toán tiền lương và những ngày phép chưa nghỉ

Dù quan hệ lao động chấm dứt do lỗi của người lao động, doanh nghiệp vẫn phải có trách nhiệm sòng phẳng về tài chính. Theo Điều 47 Bộ luật Lao động 2012, trong thời hạn 07 ngày làm việc kể từ ngày chấm dứt hợp đồng, hai bên có trách nhiệm thanh toán đầy đủ các khoản liên quan đến quyền lợi của mỗi bên.

Đặc biệt, đối với những ngày nghỉ hằng năm mà người lao động chưa nghỉ hết, khoản 1 Điều 114 Bộ luật Lao động 2012 quy định rõ:

"1. Người lao động do thôi việc, bị mất việc làm hoặc vì các lý do khác mà chưa nghỉ hằng năm hoặc chưa nghỉ hết số ngày nghỉ hằng năm thì được thanh toán bằng tiền những ngày chưa nghỉ."

Do đó, bạn vẫn có quyền yêu cầu công ty thanh toán bằng tiền cho những ngày phép chưa nghỉ cùng với tiền lương thực tế đã làm việc tính đến ngày bị sa thải.

Trách nhiệm trả hồ sơ và sổ Bảo hiểm xã hội

Người sử dụng lao động không có quyền giữ lại giấy tờ tùy thân hoặc sổ bảo hiểm của người lao động để "phạt" thêm. Theo khoản 2 và khoản 3 Điều 47 Bộ luật Lao động 2012, công ty có trách nhiệm:

• Hoàn thành thủ tục xác nhận và trả lại sổ bảo hiểm xã hội cho người lao động;
• Trả lại toàn bộ những giấy tờ khác mà công ty đã giữ của người lao động.

Việc nhận lại sổ bảo hiểm xã hội đã được chốt quá trình đóng là bước bắt buộc để bạn có thể thực hiện các thủ tục hưởng trợ cấp thất nghiệp hoặc tiếp tục đóng bảo hiểm tại đơn vị mới.

Tóm lại, bị sa thải là một biến cố lớn trong sự nghiệp, nhưng bạn không hề "trắng tay". Hãy nắm vững các quy định của Bộ luật Lao động 2012 và Luật Việc làm 2013 để đảm bảo nhận đủ những gì mình xứng đáng được hưởng.