Trầm cảm sau sinh không chỉ là một trạng thái tâm lý tạm thời mà đôi khi nó dẫn đến những bi kịch đau lòng, tước đi sinh mạng của những đứa trẻ vô tội bởi chính bàn tay của người mẹ. Trong bối cảnh pháp lý tại Việt Nam (tính đến tháng 12/2021), hành vi này được xem xét dưới góc độ nhân văn nhưng cũng không kém phần nghiêm minh của pháp luật hình sự.

Nỗi đau và sự bế tắc của người mẹ bị trầm cảm sau sinh (ảnh minh họa)

1. Tội giết hoặc vứt bỏ con mới đẻ: Quy định đặc thù của pháp luật

Khác với tội giết người thông thường, hành vi người mẹ giết con mới đẻ được quy định riêng biệt tại Điều 124 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017). Đây là quy định thể hiện sự khoan hồng của Nhà nước đối với những người phụ nữ trong trạng thái tâm sinh lý không ổn định sau khi sinh con.

Khoản 1 Điều 124 quy định: “1. Người mẹ nào do ảnh hưởng nặng nề của tư tưởng lạc hậu hoặc trong hoàn cảnh khách quan đặc biệt mà giết con do mình đẻ ra trong 07 ngày tuổi, thì bị phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.”

Để cấu thành tội danh này, cần thỏa mãn các điều kiện sau:

• Chủ thể: Phải là người mẹ đẻ của đứa trẻ.
• Đối tượng: Đứa trẻ phải là con mới đẻ trong vòng 07 ngày tuổi (tương đương 168 giờ kể từ khi sinh ra).
• Hoàn cảnh: Do ảnh hưởng nặng nề của tư tưởng lạc hậu (ví dụ: sợ hãi vì sinh con ngoài giá thú, mê tín dị đoan...) hoặc trong hoàn cảnh khách quan đặc biệt (ví dụ: trầm cảm nặng, rối loạn tâm thần sau sinh).

Pháp luật luôn có sự xem xét thấu đáo giữa lý và tình trong các vụ án hình sự (ảnh minh họa)

2. Mức hình phạt và sự khác biệt với tội giết người

Nếu hành vi giết con xảy ra khi đứa trẻ đã quá 07 ngày tuổi, hoặc người mẹ thực hiện hành vi không phải do các yếu tố khách quan đặc biệt nêu trên, thì hành vi đó có thể bị truy tố về tội Giết người theo Điều 123 Bộ luật Hình sự với khung hình phạt cao hơn rất nhiều.

Trong trường hợp người mẹ bị trầm cảm sau sinh dẫn đến mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi, cơ quan chức năng sẽ tiến hành giám định tâm thần. Nếu kết quả giám định cho thấy người mẹ hoàn toàn mất năng lực hành vi dân sự tại thời điểm phạm tội, họ có thể được miễn trách nhiệm hình sự nhưng phải áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh.

3. Người chồng có bị coi là đồng phạm nếu không tố giác?

Một vấn đề thường gặp là trách nhiệm của người chồng hoặc người thân khi biết sự việc nhưng không báo công an. Theo quy định về đồng phạm tại Điều 17 Bộ luật Hình sự 2015:

“1. Đồng phạm là trường hợp có hai người trở lên cố ý cùng thực hiện một tội phạm.”

Như vậy, nếu người chồng không có hành vi bàn bạc, giúp sức, xúi giục hay tạo điều kiện cho người mẹ thực hiện hành vi giết con thì không bị coi là đồng phạm. Tuy nhiên, cần lưu ý về tội "Che giấu tội phạm" hoặc "Không tố giác tội phạm". Tuy nhiên, đối với tội danh tại Điều 124, do mức hình phạt cao nhất chỉ là 03 năm tù (tội phạm ít nghiêm trọng), nên theo quy định tại Điều 19 và Điều 389, người chồng thường sẽ không bị truy cứu trách nhiệm hình sự về hành vi không tố giác hoặc che giấu trong trường hợp này.

Lời khuyên pháp lý

Trầm cảm sau sinh là một vấn đề y tế nghiêm trọng. Gia đình cần quan tâm sát sao đến tâm lý của người phụ nữ sau sinh để tránh những hậu quả đáng tiếc. Khi có sự việc xảy ra, việc hợp tác với cơ quan điều tra và cung cấp các bằng chứng về bệnh lý (hồ sơ khám bệnh, kết quả giám định) là cực kỳ quan trọng để bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho người mẹ.

Nội dung tư vấn trên đây dựa trên các quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm tháng 12/2021. Nếu bạn cần hỗ trợ chi tiết hơn về các thủ tục giám định hoặc bào chữa, hãy liên hệ với các chuyên gia pháp lý để được tư vấn cụ thể.