Hành vi đánh chủ nợ có cấu thành tội phạm?

Trong thực tế đời sống, không hiếm gặp những trường hợp vì nợ nần mà chủ nợ có những hành vi đe dọa, khủng bố tinh thần con nợ hoặc người thân của họ. Trong trạng thái lo sợ tột độ, nhiều người đã có hành vi phản kháng, dẫn đến việc gây thương tích cho chủ nợ. Theo quy định của pháp luật hiện hành, hành vi này hoàn toàn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Cụ thể, nếu có căn cứ cho rằng bạn cố ý gây thương tích cho người khác, bạn có thể bị khởi tố về Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác theo quy định tại Điều 134 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017).

Tuy nhiên, việc có bị khởi tố hay không và mức hình phạt cụ thể ra sao sẽ phụ thuộc vào kết luận điều tra, tỷ lệ tổn thương cơ thể của nạn nhân và các tình tiết liên quan đến vụ án. Pháp luật Việt Nam luôn xem xét thấu đáo nguyên nhân dẫn đến hành vi phạm tội, đặc biệt là khi người phạm tội ở trong tình thế bị ép buộc hoặc đe dọa.

Tình tiết giảm nhẹ "Phạm tội vì bị người khác đe dọa" theo quy định mới

Một điểm sáng pháp lý quan trọng dành cho những người phạm tội trong tình thế bị đe dọa là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự quy định tại điểm k khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự. Để hướng dẫn thống nhất việc áp dụng tình tiết này, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành Nghị quyết 04/2025/NQ-HĐTP (có hiệu lực từ cuối năm 2025).

Theo khoản 10 Điều 2 Nghị quyết 04/2025/NQ-HĐTP, tình tiết này được hiểu như sau:

10. “Phạm tội vì bị người khác đe dọa hoặc cưỡng bức” quy định tại điểm k khoản 1 Điều 51 của Bộ luật Hình sự là phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây:

a) “Bị người khác đe dọa” là bị người khác dọa trừng phạt nếu làm trái ý họ, tạo cho người phạm tội nỗi lo sợ về một hậu quả có thể xảy ra và để tránh hậu quả đó người phạm tội đã phải thực hiện tội phạm;

[...]

Khi áp dụng tình tiết giảm nhẹ này thì mức độ giảm nhẹ trách nhiệm hình sự phụ thuộc vào tính chất, mức độ của hành vi phạm tội và hành vi đe dọa, cưỡng bức đối với người phạm tội.

Như vậy, nếu chủ nợ có hành vi dọa giết, dọa hành hung hoặc gây thiệt hại nghiêm trọng đến tài sản, nhân phẩm của bạn hoặc người thân, khiến bạn rơi vào trạng thái lo sợ và dẫn đến hành vi gây thương tích để tự vệ hoặc tránh hậu quả, bạn hoàn toàn có cơ sở để được hưởng tình tiết giảm nhẹ này.

Ví dụ thực tế từ hướng dẫn của Hội đồng Thẩm phán

Để làm rõ hơn, Nghị quyết 04/2025/NQ-HĐTP đã đưa ra ví dụ điển hình: Lê Tấn Y là chủ nợ, thường xuyên hành hung và đe dọa giết vợ chồng Nguyễn Văn A nếu không trả nợ thay cho mẹ đẻ. Khi A đến thương lượng nhưng dẫn đến xô xát làm Y bị thương tích 30%, Nguyễn Văn A đã được áp dụng tình tiết giảm nhẹ tại điểm k khoản 1 Điều 51.

Điều này cho thấy sự nhân văn của pháp luật khi đánh giá hành vi trong mối tương quan với áp lực tâm lý và sự đe dọa từ phía nạn nhân (chủ nợ). Tuy nhiên, người dân cần lưu ý không nên tự ý giải quyết mâu thuẫn bằng bạo lực. Khi bị đe dọa, cách tốt nhất là trình báo cơ quan công an để được bảo vệ kịp thời.

Xem thêm: Đánh người để đòi nợ phạm tội gì?

Trên đây là nội dung tư vấn chuyên sâu về vấn đề “Đánh chủ nợ vì bị đe dọa thì có phạm tội không?” dựa trên các quy định mới nhất năm 2025. Nếu quý khách cần hỗ trợ pháp lý chi tiết hơn, vui lòng liên hệ với chúng tôi để được tư vấn.