Trong bối cảnh mạng xã hội bùng nổ, việc đòi nợ bằng cách 'bêu tên', đăng ảnh cá nhân lên Facebook, Zalo đã trở thành một vấn nạn nhức nhối. Nhiều người không chỉ bị khủng bố tinh thần qua điện thoại mà còn bị xâm phạm nghiêm trọng đến danh dự, nhân phẩm khi hình ảnh cá nhân bị cắt ghép, đăng tải công khai kèm theo những lời lẽ xúc phạm. Vậy pháp luật quy định thế nào về hành vi này và nạn nhân cần phải làm gì?

Quyền hình ảnh và sự bảo hộ của pháp luật dân sự

Theo quy định tại Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015, cá nhân có quyền đối với hình ảnh của mình. Việc sử dụng hình ảnh của cá nhân phải được người đó đồng ý. Đặc biệt, nếu sử dụng hình ảnh của người khác vì mục đích thương mại thì phải trả thù lao cho người có hình ảnh, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác.

Điều 32. Quyền của cá nhân đối với hình ảnh
1. Cá nhân có quyền đối với hình ảnh của mình.
Việc sử dụng hình ảnh của cá nhân phải được người đó đồng ý.
Việc sử dụng hình ảnh của người khác vì mục đích thương mại thì phải trả thù lao cho người có hình ảnh, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác...

Như vậy, hành vi tự ý lấy ảnh của người vay tiền (con nợ) hoặc thậm chí là người thân, bạn bè của họ để đăng lên mạng xã hội nhằm gây áp lực đòi nợ là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng. Pháp luật không cho phép bất kỳ cá nhân, tổ chức nào dùng hành vi vi phạm pháp luật này để giải quyết một quan hệ dân sự khác (quan hệ vay mượn).

Mức xử phạt hành chính đối với hành vi 'bêu' ảnh đòi nợ

Tùy vào tính chất và mức độ vi phạm, người thực hiện hành vi đăng ảnh người khác trái phép để đòi nợ có thể bị xử phạt hành chính theo các khung hình phạt sau:

• Xử phạt về hành vi cung cấp thông tin sai sự thật, xúc phạm uy tín: Căn cứ điểm e khoản 3 Điều 102 Nghị định 15/2020/NĐ-CP, hành vi thu thập, xử lý và sử dụng thông tin của tổ chức, cá nhân khác mà không được sự đồng ý hoặc sai mục đích có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng (đối với tổ chức) và từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng (đối với cá nhân).
• Xử phạt về hành vi xúc phạm danh dự qua hình ảnh: Nếu hành vi bao gồm việc sửa chữa, ghép ảnh làm sai lệch nội dung nhằm xâm phạm uy tín, nhân phẩm của cá nhân thì có thể bị phạt từ 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng theo quy định tại điểm c khoản 5 Điều 18 Nghị định 38/2021/NĐ-CP.

Trách nhiệm hình sự: Khi đòi nợ trở thành tội phạm

Nếu hành vi đăng ảnh xúc phạm danh dự, nhân phẩm đạt đến mức độ nghiêm trọng, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội làm nhục người khác theo Điều 155 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017).

Điều 155. Tội làm nhục người khác
1. Người nào xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự của người khác, thì bị phạt cảnh cáo, phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm...

Đặc biệt, nếu sử dụng mạng máy tính hoặc mạng viễn thông, phương tiện điện tử để phạm tội (như đăng lên Facebook, Zalo), người vi phạm có thể bị phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm. Trong trường hợp gây ra hậu quả nghiêm trọng như làm nạn nhân tự sát hoặc rối loạn tâm thần, mức án có thể lên đến 05 năm tù.

Nạn nhân cần làm gì để tự bảo vệ mình?

Khi rơi vào tình huống bị đăng ảnh đòi nợ trái phép, nạn nhân cần bình tĩnh và thực hiện các bước sau để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình:

1. Thu thập và lưu trữ bằng chứng (Lập vi bằng)

Đây là bước quan trọng nhất. Vì các bài đăng trên mạng xã hội có thể bị xóa hoặc chỉnh sửa bất cứ lúc nào, nạn nhân nên chụp màn hình, quay video lại các bài viết, bình luận xúc phạm. Tốt nhất, hãy liên hệ với văn phòng Thừa phát lại để lập vi bằng. Vi bằng là nguồn chứng cứ quan trọng, có giá trị chứng minh cao trước Tòa án và cơ quan Công an.

2. Tố cáo đến cơ quan Công an

Nạn nhân có thể gửi đơn tố cáo hành vi vi phạm đến cơ quan Công an cấp xã/phường hoặc cấp huyện nơi người vi phạm cư trú hoặc nơi hành vi vi phạm xảy ra. Đơn tố cáo cần kèm theo các bằng chứng đã thu thập được để cơ quan chức năng có căn cứ xác minh, xử lý.

3. Khởi kiện dân sự đòi bồi thường thiệt hại

Bên cạnh việc tố cáo, nạn nhân có quyền khởi kiện ra Tòa án nhân dân có thẩm quyền để yêu cầu người vi phạm chấm dứt hành vi, gỡ bỏ hình ảnh, xin lỗi công khai và bồi thường thiệt hại về danh dự, nhân phẩm theo quy định tại Điều 592 Bộ luật Dân sự 2015.

Việc đòi nợ là quyền của chủ nợ, nhưng phải được thực hiện trong khuôn khổ pháp luật. Mọi hành vi dùng mạng xã hội để 'khủng bố' tinh thần, xâm phạm đời tư của người khác đều sẽ phải trả giá đắt trước pháp luật.