Bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân (HĐND) là sự kiện chính trị quan trọng, thể hiện quyền làm chủ của nhân dân trong việc lựa chọn những người đủ đức, đủ tài vào cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương. Tuy nhiên, không phải cuộc bầu cử nào cũng diễn ra suôn sẻ ngay từ lần đầu tiên. Có những tình huống pháp lý bắt buộc cơ quan chức năng phải tổ chức bầu cử thêm hoặc bầu cử lại để đảm bảo tính dân chủ và đúng quy định của pháp luật.

Trường hợp nào phải bầu cử thêm đại biểu Hội đồng nhân dân?

Trong quá trình tổ chức bầu cử, nếu kết quả kiểm phiếu cho thấy số lượng đại biểu trúng cử không đạt yêu cầu tối thiểu về số lượng đã ấn định, việc bầu cử thêm sẽ được đặt ra. Cụ thể, theo quy định tại Điều 79 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2015:

"Trong cuộc bầu cử đầu tiên, nếu số người trúng cử đại biểu Hội đồng nhân dân chưa đủ hai phần ba số lượng đại biểu được bầu đã ấn định cho đơn vị bầu cử thì Ban bầu cử phải ghi rõ vào biên bản xác định kết quả bầu cử và báo cáo ngay cho Ủy ban bầu cử chịu trách nhiệm tổ chức bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân ở cấp đó để quyết định ngày bầu cử thêm tại đơn vị bầu cử đó."

Việc bầu cử thêm phải được tiến hành chậm nhất là 15 ngày kể từ ngày bầu cử đầu tiên. Một lưu ý quan trọng là trong lần bầu cử này, cử tri chỉ được lựa chọn trong danh sách những người đã ứng cử từ lần đầu nhưng không trúng cử. Người trúng cử phải đạt trên 50% tổng số phiếu bầu hợp lệ và có số phiếu cao hơn các ứng viên khác.

Khi nào đơn vị bầu cử bắt buộc phải tổ chức bầu cử lại?

Khác với bầu cử thêm (do thiếu số lượng đại biểu), bầu cử lại thường xuất phát từ việc tỷ lệ cử tri đi bầu không đạt ngưỡng tối thiểu hoặc có vi phạm nghiêm trọng. Điều 80 của Luật quy định rõ:

"Nếu tại đơn vị bầu cử có số cử tri đi bỏ phiếu chưa đạt quá một nửa tổng số cử tri ghi trong danh sách cử tri thì Ban bầu cử phải ghi rõ vào biên bản và báo cáo ngay cho Ủy ban bầu cử chịu trách nhiệm tổ chức bầu cử ở cấp đó."

Sau khi báo cáo và được sự đồng ý của Hội đồng bầu cử quốc gia, Ủy ban bầu cử sẽ quyết định ngày bầu cử lại. Tương tự như bầu cử thêm, thời hạn tổ chức cũng là trong vòng 15 ngày sau ngày bầu cử đầu tiên. Nếu sau khi bầu cử lại mà tỷ lệ cử tri vẫn dưới 50% thì kết quả đó vẫn được công nhận và không tổ chức bầu lại lần thứ hai.

Hủy bỏ kết quả bầu cử do vi phạm pháp luật nghiêm trọng

Đây là trường hợp đặc biệt được quy định tại Điều 81. Hội đồng bầu cử quốc gia có quyền hủy bỏ kết quả tại những khu vực có vi phạm pháp luật nghiêm trọng (như gian lận phiếu bầu, cưỡng ép cử tri...) và quyết định ngày bầu cử lại.

Về danh sách cử tri cho các cuộc bầu cử này, Điều 82 nêu rõ sẽ sử dụng danh sách cử tri đã lập trong cuộc bầu cử đầu tiên để thực hiện.

Việc nắm vững các quy định về bầu cử thêm, bầu cử lại không chỉ giúp các cơ quan tổ chức thực hiện đúng quy trình mà còn giúp người dân hiểu rõ giá trị của mỗi lá phiếu, từ đó tích cực tham gia xây dựng chính quyền địa phương vững mạnh.