Trong bối cảnh hạ tầng giao thông tại các đô thị lớn thường xuyên đối mặt với tình trạng ùn tắc vào giờ cao điểm, lực lượng Bảo vệ dân phố đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ Cảnh sát giao thông phân luồng và giữ gìn trật tự. Tuy nhiên, sự xuất hiện của lực lượng này đôi khi gây ra những hiểu lầm về thẩm quyền, đặc biệt là câu hỏi: Bảo vệ dân phố có được phép dừng xe và xử phạt vi phạm giao thông hay không?

Lực lượng Bảo vệ dân phố là ai?

Theo quy định tại khoản 1 Điều 2 Nghị định 38/2006/NĐ-CP, Bảo vệ dân phố được định nghĩa như sau:

"Bảo vệ dân phố là lực lượng quần chúng tự nguyện làm nòng cốt trong phong trào bảo vệ an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội, được thành lập ở các phường, thị trấn (sau đây gọi chung là phường), do Ủy ban nhân dân phường quyết định thành lập."

Đây là lực lượng gần dân nhất, có nhiệm vụ nắm bắt tình hình an ninh trật tự tại địa bàn cơ sở và phối hợp với Công an phường để thực hiện các biện pháp phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật khác.

Quyền hạn của Bảo vệ dân phố trong lĩnh vực giao thông

Căn cứ vào Điều 6 Nghị định 38/2006/NĐ-CP, quyền hạn của lực lượng này được quy định rất cụ thể. Trong đó, liên quan đến trật tự an toàn giao thông, Bảo vệ dân phố có quyền:

• Yêu cầu chấm dứt ngay hành vi vi phạm và báo cáo với Ủy ban nhân dân, Công an phường để có biện pháp xử lý theo quy định của pháp luật đối với những người đang có hành vi vi phạm trật tự công cộng, trật tự xây dựng, trật tự an toàn giao thông...
• Tham gia với lực lượng Công an hoặc lực lượng chức năng để truy bắt người phạm tội, người đang bị truy nã hoặc trốn thi hành án.

Như vậy, pháp luật chỉ cho phép Bảo vệ dân phố nhắc nhở, yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm và phối hợp với cơ quan chức năng, chứ không trao cho họ quyền độc lập xử lý các vi phạm hành chính về giao thông.

Bảo vệ dân phố có được dừng xe và xử phạt không?

Câu trả lời là KHÔNG. Thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ năm 2018 được quy định chặt chẽ tại Nghị định 46/2016/NĐ-CP. Theo đó, chỉ những lực lượng như Cảnh sát giao thông, Cảnh sát trật tự, Cảnh sát cơ động, Công an xã và Thanh tra giao thông (trong phạm vi nhiệm vụ) mới có thẩm quyền dừng phương tiện và ra quyết định xử phạt.

Đặc biệt, tại mục 3.2 Chương III Thông tư liên tịch 02/2007/TTLT-BCA-BLĐTBXH-BTC đã nêu rõ lệnh cấm:

"Nghiêm cấm Bảo vệ dân phố tự ý kiểm tra giấy tờ, hàng hóa, phương tiện hoặc vào nơi ở của công dân để kiểm tra, kiểm soát trái quy định của pháp luật."

Việc dừng xe để kiểm tra giấy tờ hay xử phạt tiền tại chỗ đối với người tham gia giao thông là hành vi vượt quá thẩm quyền của Bảo vệ dân phố. Nếu phát hiện vi phạm, họ chỉ có thể yêu cầu người dân dừng hành vi đó (ví dụ: nhắc nhở người dân không đi ngược chiều, không đỗ xe trái phép gây cản trở giao thông) và chờ lực lượng Công an đến giải quyết.

Lời khuyên pháp lý cho người dân

Người dân cần nắm vững các quy định nêu trên để bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình. Khi gặp lực lượng Bảo vệ dân phố hỗ trợ giao thông, chúng ta nên chấp hành các hiệu lệnh phân luồng để đảm bảo an toàn chung. Tuy nhiên, nếu bị lực lượng này yêu cầu dừng xe để kiểm tra giấy tờ hoặc đòi xử phạt tiền, người dân có quyền từ chối và yêu cầu sự có mặt của Công an phường hoặc Cảnh sát giao thông để làm việc theo đúng trình tự pháp luật.

Việc hiểu rõ ranh giới quyền hạn của các lực lượng chức năng không chỉ giúp người dân tự tin hơn khi tham gia giao thông mà còn góp phần xây dựng một môi trường pháp lý minh bạch, thượng tôn pháp luật.