Trong bối cảnh chuyển đổi xanh và phát triển bền vững đang trở thành yêu cầu sống còn của nền kinh tế, việc định danh chính xác các mô hình kinh tế tuần hoàn đóng vai trò như chiếc chìa khóa vạn năng giúp doanh nghiệp khai thông dòng vốn đầu tư. Căn cứ quy định mới nhất tại Quyết định 46/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 17/09/2026 hướng dẫn xác định dự án xanh, dự án đáp ứng tiêu chí tuần hoàn và áp dụng khung tiêu chuẩn môi trường, xã hội, quản trị (ESG), hệ thống pháp luật Việt Nam đã chính thức thiết lập hành lang rõ ràng với 4 nhóm dự án được công nhận là dự án tuần hoàn kể từ ngày 01/11/2026.

Kinh tế tuần hoàn: Xu thế tất yếu và bước ngoặt pháp lý mới

Chuyển đổi từ mô hình kinh tế tuyến tính truyền thống (khai thác – sản xuất – tiêu dùng – thải bỏ) sang mô hình kinh tế tuần hoàn là một định hướng chiến lược đã được thể chế hóa mạnh mẽ trong Luật Bảo vệ môi trường 2020. Việc ban hành hướng dẫn phân loại cụ thể tại Quyết định 46/2026/QĐ-TTg có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, giúp các chủ đầu tư, tổ chức tín dụng và cơ quan quản lý có chung một thước đo chuẩn xác để đánh giá mức độ tuần hoàn của từng hoạt động sản xuất kinh doanh.

Theo khoản 2 Điều 3 Quyết định 46/2026/QĐ-TTg, 4 nhóm dự án được công nhận là dự án tuần hoàn bao gồm:

1. Nhóm dự án thiết kế, sản xuất tuần hoàn: Tối ưu từ ngọn nguồn quy trình

Đây là nhóm dự án can thiệp ngay từ khâu nghiên cứu phát triển (R&D), thiết kế sản phẩm cho đến quy trình chế biến, chế tạo công nghiệp hoặc cung ứng dịch vụ. Cụ thể, nhóm dự án này áp dụng một hoặc nhiều giải pháp kỹ thuật và công nghệ tuần hoàn nhằm:

• Giảm thiểu khai thác tài nguyên: Hạn chế tối đa việc khai thác và sử dụng nguồn tài nguyên không tái tạo, khoáng sản thô và nguồn tài nguyên nước ngọt;
• Nâng cao hiệu suất sử dụng: Tối ưu hóa định mức tiêu hao nguyên liệu, phụ liệu, vật tư trong toàn bộ chuỗi chế tạo;
• Tiết kiệm năng lượng: Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ hiệu suất cao, giảm cường độ tiêu thụ năng lượng và chuyển đổi sang nguồn năng lượng sạch;
• Nguyên liệu thân thiện: Gia tăng tỷ trọng sử dụng nguyên liệu tái chế, vật liệu sinh học dễ phân hủy hoặc các hợp chất ít gây ô nhiễm môi trường.

2. Nhóm dự án sử dụng tuần hoàn: Kéo dài tối đa vòng đời sản phẩm

Khác với tư duy tiêu dùng nhanh và vứt bỏ, nhóm dự án sử dụng tuần hoàn tập trung giải quyết bài toán duy trì giá trị sử dụng cao nhất của sản phẩm và vật liệu trong thời gian dài nhất có thể. Nhóm này bao gồm các dự án áp dụng các biện pháp thiết thực:

• Tái sử dụng và sửa chữa: Thiết lập quy trình bảo trì, sửa đổi kỹ thuật nhằm giúp sản phẩm duy trì công năng ban đầu mà không phải tiêu hủy;
• Cải tạo, nâng cấp và tân trang (Refurbish): Hiện đại hóa các thiết bị máy móc, công trình xây dựng, phương tiện vận tải cũ để đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật mới;
• Chuyển đổi công năng và tái sản xuất (Remanufacturing): Tận dụng khung sườn, linh kiện, cấu kiện còn tốt từ các thiết bị cũ để chế tạo lại thành sản phẩm hoàn chỉnh có chất lượng tương đương sản phẩm mới;
• Kinh tế chia sẻ và dịch vụ cho thuê (Product-as-a-Service): Xây dựng các nền tảng cho thuê trang thiết bị, máy móc công trình hoặc cơ sở vật chất dùng chung, giúp tối đa hóa tần suất sử dụng của tài sản.

3. Nhóm dự án phục hồi tài nguyên: Biến chất thải thành nguồn nguyên liệu quý

Trong triết lý của kinh tế tuần hoàn, chất thải của chu trình này chính là đầu vào của chu trình khác. Nhóm dự án phục hồi tài nguyên giữ vai trò trọng yếu trong việc đóng kín vòng lặp vật chất của nền kinh tế:

• Thu gom và phân loại chuyên sâu: Tổ chức mạng lưới logistics ngược để thu hồi phụ phẩm, phế liệu, rác thải công nghiệp và bao bì sau tiêu dùng;
• Tái chế công nghệ cao: Ứng dụng các quy trình cơ học, hóa học hoặc sinh học tiên tiến nhằm chiết xuất, chuyển hóa chất thải thành nguyên liệu thứ cấp có giá trị thương mại cao;
• Hạn chế phát sinh chất thải: Giảm thiểu tối đa lượng bùn thải, khí thải và nước thải phải xả bỏ ra môi trường tự nhiên, góp phần bảo vệ hệ sinh thái theo tinh thần của Luật Bảo vệ môi trường 2020.

4. Nhóm dự án cộng sinh công nghiệp và liên kết tuần hoàn: Mạng lưới tuần hoàn liên ngành

Đây là cấp độ tuần hoàn mang tính tích hợp cao, đòi hỏi sự kết nối chặt chẽ giữa nhiều thực thể kinh tế trong cùng một không gian địa lý hoặc chuỗi giá trị. Các dự án cộng sinh công nghiệp và liên kết tuần hoàn bao gồm:

• Cộng sinh giữa các doanh nghiệp: Doanh nghiệp này sử dụng nhiệt dư, nước làm mát, phế phẩm hoặc năng lượng thừa của doanh nghiệp khác trong khu công nghiệp, cụm công nghiệp làm nguyên liệu đầu vào;
• Liên kết chuỗi giá trị đa ngành: Kết hợp giữa sản xuất nông nghiệp với công nghiệp chế biến thực phẩm (mô hình vườn - ao - chuồng kết hợp chế biến phụ phẩm nông nghiệp tạo phân bón hữu cơ hoặc năng lượng sinh khối);
• Tuần hoàn khu vực tập trung: Áp dụng các giải pháp tuần hoàn nước thải đô thị, tái chế chất thải rắn và sử dụng năng lượng tái tạo tại các khu đô thị sinh thái, khu dân cư tập trung.

Căn cứ phân loại chi tiết theo ngành và cơ hội tiếp cận tài chính xanh

Để cụ thể hóa việc nhận diện, Phụ lục II ban hành kèm theo Quyết định 46/2026/QĐ-TTg đã liệt kê danh mục chi tiết các loại hình dự án đáp ứng tiêu chí tuần hoàn trải rộng trên các lĩnh vực then chốt:

• Nông nghiệp hữu cơ, lâm nghiệp bền vững và nuôi trồng thủy sản tuần hoàn nước;
• Công nghiệp chế biến chế tạo, sản xuất vật liệu xây dựng thân thiện môi trường;
• Xử lý nước thải sinh hoạt và công nghiệp tái sử dụng;
• Quản lý, tái chế bao bì đóng gói và vật liệu polyme sinh học.

Khi Quyết định 46/2026/QĐ-TTg chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/11/2026, đây sẽ là căn cứ pháp lý quan trọng bậc nhất giúp các doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh chứng minh hồ sơ pháp lý xanh, từ đó tiếp cận các gói tín dụng xanh, phát hành trái phiếu xanh và hưởng các chính sách ưu đãi thuế, đất đai theo quy định của pháp luật hiện hành.