Bác sĩ có được tự ý khám bệnh và bán thuốc tại nhà không?

Trong thực tế đời sống, không ít người dân có thói quen nhờ bác sĩ quen đến nhà thăm khám, kê đơn hoặc tự ý mua thuốc trực tiếp từ bác sĩ điều trị tại nhà riêng của họ. Sự tiện lợi này vô tình khiến cả người bệnh lẫn người hành nghề y chủ quan trước các quy định nghiêm ngặt của pháp luật. Theo quy định tại khoản 5 Điều 7 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, việc thực hiện hoạt động chuyên môn ngoài thời gian và địa điểm đã đăng ký hành nghề là một trong những hành vi bị nghiêm cấm hàng đầu.

"5. Khám bệnh, chữa bệnh ngoài thời gian và địa điểm đã đăng ký hành nghề, trừ trường hợp quy định tại khoản 3 Điều 36 của Luật này."

Như vậy, nếu bác sĩ chưa thực hiện thủ tục đăng ký địa điểm hành nghề tại nhà hoặc cơ sở tại nhà chưa được cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền cấp phép hoạt động, thì việc tự ý thăm khám, kê đơn và đặc biệt là bán thuốc tại đây là hoàn toàn vi phạm pháp luật. Ngay cả khi bác sĩ đã có phòng khám tư nhân được cấp phép tại một địa điểm khác, họ cũng không được phép tự ý mang thuốc về nhà riêng để bán cho người bệnh nếu địa điểm nhà riêng đó chưa được đăng ký và thẩm định đủ điều kiện hoạt động y, dược.

Bác sĩ chỉ được phép thực hiện hoạt động khám chữa bệnh tại địa điểm đã đăng ký hành nghề hợp pháp (ảnh minh họa)

Trường hợp ngoại lệ đặc biệt đối với lĩnh vực Y học cổ truyền

Mặc dù các quy định đối với y học hiện đại cực kỳ khắt khe nhằm bảo đảm an toàn tính mạng cho người bệnh, pháp luật Việt Nam vẫn dành những ưu tiên và cơ chế thông thoáng hơn đối với lĩnh vực y học cổ truyền. Cụ thể, tại khoản 11 Điều 7 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, các đối tượng bao gồm bác sĩ y học cổ truyền, y sỹ y học cổ truyền, lương y hoặc người có bài thuốc gia truyền đã được đăng ký hợp pháp vẫn được phép bán thuốc cổ truyền tại nhà cho người bệnh.

"11. Bán thuốc dưới mọi hình thức tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, trừ các trường hợp sau đây:
a) Cơ sở khám bệnh, chữa bệnh bằng y học cổ truyền bán thuốc cổ truyền;
b) Người hành nghề bằng y học cổ truyền, lương y, người có bài thuốc gia truyền bán thuốc cổ truyền tại nhà của mình cho người bệnh do chính mình khám bệnh, chữa bệnh."

Quy định này nhằm bảo tồn, phát huy các giá trị y học cổ truyền dân tộc, tạo điều kiện cho các lương y, người có bài thuốc gia truyền được cống hiến và phục vụ nhân dân ngay tại gia đình. Tuy nhiên, điều kiện tiên quyết là người bốc thuốc phải có đầy đủ giấy chứng nhận, chứng chỉ hành nghề và bài thuốc đó phải được cơ quan y tế có thẩm quyền công nhận, đăng ký theo đúng trình tự pháp luật.

Lương y có bài thuốc gia truyền được phép bán thuốc cổ truyền tại nhà sau khi đăng ký hợp pháp (ảnh minh họa)

Mức xử phạt hành chính khi tự ý khám bệnh, bán thuốc tại nhà trái phép

Việc tự ý hành nghề y dược tại nhà khi chưa được cấp phép không chỉ tiềm ẩn rủi ro cực kỳ lớn cho sức khỏe, tính mạng của bệnh nhân mà còn khiến người hành nghề đối mặt với những chế tài xử phạt hành chính vô cùng nghiêm khắc. Căn cứ quy định tại điểm a khoản 6 Điều 38 Nghị định 117/2020/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 124/2021/NĐ-CP), hành vi cung cấp dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh mà không có giấy phép hoạt động hoặc thực hiện hoạt động khám bệnh, chữa bệnh ngoài địa điểm được ghi trong giấy phép hoạt động sẽ bị xử phạt như sau:

• Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với cá nhân vi phạm.
• Hình phạt bổ sung: Tước quyền sử dụng chứng chỉ hành nghề khám bệnh, chữa bệnh trong thời hạn từ 03 tháng đến 06 tháng.
• Biện pháp khắc phục hậu quả: Buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện hành vi vi phạm (nếu có).

Bên cạnh đó, nếu hành vi tự ý khám chữa bệnh, bán thuốc tại nhà gây ra hậu quả nghiêm trọng đến sức khỏe hoặc làm chết người, người thực hiện hành vi còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội vi phạm quy định về khám bệnh, chữa bệnh, cấp phát thuốc hoặc dịch vụ y tế khác theo quy định của Bộ luật Hình sự.

Quy trình và thủ tục xin giấy phép hoạt động khám chữa bệnh tại nhà

Để có thể thực hiện hoạt động khám bệnh, chữa bệnh tại nhà một cách hoàn toàn hợp pháp và đúng quy định, bác sĩ cần tiến hành thủ tục xin cấp giấy phép hoạt động cho cơ sở của mình theo hướng dẫn chi tiết tại Nghị định 96/2023/NĐ-CP. Hồ sơ đề nghị cấp giấy phép hoạt động bao gồm:

1. Đơn đề nghị cấp giấy phép hoạt động theo mẫu quy định.
2. Bản sao có chứng thực quyết định thành lập hoặc giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, đăng ký hộ kinh doanh.
3. Bản sao có chứng thực giấy phép hành nghề của người chịu trách nhiệm chuyên môn kỹ thuật và danh sách người đăng ký hành nghề tại cơ sở.
4. Bản kê khai cơ sở vật chất, thiết bị y tế, tổ chức và nhân sự của cơ sở.
5. Tài liệu chứng minh cơ sở đáp ứng các điều kiện về phòng cháy chữa cháy, xử lý chất thải y tế theo quy định của pháp luật.

Căn cứ quy định tại Điều 61 Nghị định 96/2023/NĐ-CP, trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ, cơ quan có thẩm quyền (Sở Y tế cấp tỉnh) sẽ tiến hành thẩm định thực tế tại cơ sở. Nếu đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn khắt khe về nhân sự, trang thiết bị chuyên môn và vệ sinh dịch tễ, cơ quan quản lý sẽ cấp giấy phép hoạt động chính thức. Lúc này, bác sĩ mới có thể hoàn toàn yên tâm cống hiến và phục vụ người bệnh ngay tại nhà riêng của mình một cách hợp pháp.