Trong bối cảnh giao thông tại Việt Nam, hình ảnh những chiếc xe máy lưu thông trên đường với người ngồi sau không đội mũ bảo hiểm đã trở nên quá quen thuộc. Tuy nhiên, không phải ai cũng nắm rõ quy định của pháp luật về việc xử phạt trong trường hợp này. Liệu cảnh sát giao thông sẽ lập biên bản đối với người cầm lái hay người ngồi sau? Hay cả hai đều phải chịu trách nhiệm? Bài viết dưới đây sẽ giải đáp chi tiết dựa trên các quy định pháp luật hiện hành tính đến tháng 09/2019.

Trách nhiệm đội mũ bảo hiểm: Không chỉ dành riêng cho người lái

Nhiều người vẫn lầm tưởng rằng chỉ cần người điều khiển xe chấp hành đúng luật là đủ. Tuy nhiên, theo quy định tại khoản 2 Điều 30 Luật giao thông đường bộ 2008, nghĩa vụ này được áp dụng cho cả hai đối tượng:

"2. Người điều khiển, người ngồi trên xe mô tô hai bánh, xe mô tô ba bánh, xe gắn máy phải đội mũ bảo hiểm có cài quai đúng quy cách."

Như vậy, pháp luật đã xác định rõ ràng: việc đội mũ bảo hiểm là trách nhiệm cá nhân của bất kỳ ai khi ngồi trên phương tiện xe cơ giới hai bánh, ba bánh tham gia giao thông. Việc không chấp hành không chỉ đe dọa đến an toàn tính mạng mà còn là hành vi vi phạm hành chính trực tiếp.

Mức phạt cụ thể theo Nghị định 46/2016/NĐ-CP

Tại thời điểm năm 2019, các mức xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ được áp dụng theo Nghị định 46/2016/NĐ-CP. Cụ thể, mức phạt đối với hành vi không đội mũ bảo hiểm được quy định như sau:

1. Đối với người ngồi sau trực tiếp vi phạm

Theo điểm i khoản 3 Điều 6 Nghị định 46/2016/NĐ-CP, người ngồi trên xe không đội "mũ bảo hiểm cho người đi mô tô, xe máy" hoặc đội mũ bảo hiểm không cài quai đúng quy cách sẽ bị phạt tiền từ 100.000 đồng đến 200.000 đồng.

2. Đối với người điều khiển xe (người lái)

Không chỉ người ngồi sau bị phạt, người lái xe cũng phải chịu trách nhiệm liên đới. Theo điểm k khoản 3 Điều 6 Nghị định 46/2016/NĐ-CP, người điều khiển xe chở người ngồi trên xe không đội mũ bảo hiểm hoặc đội mũ bảo hiểm không cài quai đúng quy cách cũng bị phạt tiền từ 100.000 đồng đến 200.000 đồng.

Tình huống thực tế: Một lỗi vi phạm, hai biên bản xử phạt?

Đây là thắc mắc của rất nhiều người dân khi bị lực lượng chức năng dừng xe. Câu trả lời là CÓ. Trong trường hợp bạn chở một người bạn đi chơi và người bạn đó không đội mũ bảo hiểm, khi bị Cảnh sát giao thông dừng xe, cả bạn (người lái) và người bạn đó (người ngồi sau) đều có thể bị lập biên bản xử phạt hành chính riêng biệt.

• Người lái: Bị phạt vì lỗi "chở người ngồi trên xe không đội mũ bảo hiểm".
• Người ngồi sau: Bị phạt vì lỗi "ngồi trên xe không đội mũ bảo hiểm".

Tổng mức phạt cho cả hai người trong tình huống này thường rơi vào khoảng 300.000 đồng (áp dụng mức trung bình 150.000 đồng mỗi người). Đây là một bài học kinh tế đáng nhớ cho những ai còn chủ quan với chiếc mũ bảo hiểm.

Trẻ em bao nhiêu tuổi thì bắt buộc phải đội mũ bảo hiểm?

Một vấn đề khác cũng gây nhiều tranh cãi là độ tuổi của trẻ em khi tham gia giao thông. Theo quy định tại điểm k khoản 3 Điều 6 Nghị định 46/2016/NĐ-CP, có 03 trường hợp ngoại lệ mà người lái xe không bị phạt khi chở người không đội mũ bảo hiểm:

1. Chở người bệnh đi cấp cứu;
2. Áp giải người có hành vi vi phạm pháp luật;
3. Trẻ em dưới 06 tuổi.

Như vậy, trẻ em từ 06 tuổi trở lên bắt buộc phải đội mũ bảo hiểm khi ngồi trên xe mô tô, xe gắn máy. Phụ huynh cần đặc biệt lưu ý mốc thời gian này, nhất là khi con em mình bắt đầu bước vào lớp 1. Việc rèn luyện thói quen đội mũ bảo hiểm cho trẻ không chỉ giúp tránh bị xử phạt mà còn hình thành ý thức chấp hành luật lệ giao thông ngay từ nhỏ.

Lời khuyên pháp lý

Để tránh những rắc rối không đáng có và đảm bảo an toàn cho chính mình cũng như người thân, người tham gia giao thông nên:

• Luôn chuẩn bị sẵn mũ bảo hiểm dự phòng nếu thường xuyên phải chở thêm người.
• Kiểm tra kỹ quai mũ đã được cài chắc chắn và đúng quy cách hay chưa trước khi khởi hành.
• Nhắc nhở người ngồi sau chấp hành quy định trước khi nổ máy xe.

Hãy nhớ rằng, chiếc mũ bảo hiểm không chỉ là công cụ để đối phó với lực lượng chức năng, mà nó chính là "lá chắn" bảo vệ phần quan trọng nhất của cơ thể bạn trước những rủi ro khó lường trên đường phố.

*** Lưu ý: Bài viết này được biên tập dựa trên các quy định pháp luật có hiệu lực tại thời điểm tháng 09/2019 (Nghị định 46/2016/NĐ-CP). Từ ngày 01/01/2020, Nghị định 100/2019/NĐ-CP đã chính thức thay thế Nghị định 46 với mức xử phạt nghiêm khắc hơn đối với nhiều hành vi vi phạm.

Lan Vũ