Trong đời sống dân sự, những mâu thuẫn phát sinh từ di sản thừa kế là quyền sử dụng đất luôn là vấn đề phức tạp và nhạy cảm. Một trong những thắc mắc phổ biến nhất của người dân khi đối mặt với tình huống này là: Liệu có bắt buộc phải gửi đơn hòa giải lên Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã trước khi đưa vụ việc ra Tòa án hay không? Câu trả lời nằm ở việc phân biệt rõ ràng giữa "tranh chấp đất đai" và "tranh chấp liên quan đến đất đai".

Tranh chấp thừa kế đất đai: Không bắt buộc hòa giải tại UBND xã

Theo quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều 235 Luật Đất đai 2024, Nhà nước khuyến khích các bên tự hòa giải. Nếu không thành, các bên phải thực hiện hòa giải tại UBND cấp xã nơi có đất trước khi khởi kiện đối với các tranh chấp đất đai.

Tuy nhiên, một điểm mấu chốt mà người dân cần lưu ý: Tranh chấp về thừa kế quyền sử dụng đất không được coi là tranh chấp đất đai theo nghĩa hẹp, mà là tranh chấp về quyền thừa kế (một loại tranh chấp dân sự liên quan đến đất đai). Do đó, thủ tục hòa giải tại cơ sở không phải là điều kiện bắt buộc để khởi kiện.

Làm rõ vấn đề này, khoản 2 Điều 3 Nghị quyết 04/2017/NQ-HĐTP đã nêu rõ:

Đối với tranh chấp khác liên quan đến quyền sử dụng đất như: tranh chấp về giao dịch liên quan đến quyền sử dụng đất, tranh chấp về thừa kế quyền sử dụng đất, chia tài sản chung của vợ chồng là quyền sử dụng đất,... thì thủ tục hòa giải tại Ủy ban nhân dân xã, phường, thị trấn nơi có đất tranh chấp không phải là điều kiện khởi kiện vụ án.

Như vậy, khi có mâu thuẫn về việc chia di sản thừa kế là nhà đất, các đồng thừa kế có thể nộp đơn khởi kiện trực tiếp ra Tòa án nhân dân có thẩm quyền để được giải quyết, giúp tiết kiệm thời gian và công sức so với việc đi đường vòng qua UBND xã.

Hồ sơ và quy trình khởi kiện tranh chấp thừa kế mới nhất 2026

Để quá trình giải quyết tại Tòa án diễn ra thuận lợi, người khởi kiện cần nắm vững các bước thủ tục sau đây:

Bước 1: Chuẩn bị hồ sơ khởi kiện

Căn cứ Điều 189 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, hồ sơ bao gồm:

• Đơn khởi kiện (theo mẫu của Tòa án).
• Giấy tờ tùy thân: CCCD hoặc Hộ chiếu còn giá trị sử dụng.
• Tài liệu chứng minh quyền thừa kế: Di chúc (nếu có), giấy chứng tử của người để lại di sản, giấy tờ chứng minh quan hệ huyết thống/hôn nhân.
• Giấy tờ về di sản: Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (Sổ đỏ/Sổ hồng) hoặc các giấy tờ hợp lệ khác về quyền sử dụng đất.

Bước 2: Nộp đơn và thụ lý vụ án

Người dân có thể nộp đơn trực tiếp, gửi qua bưu điện hoặc nộp trực tuyến theo quy định tại Điều 190 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015. Sau khi xem xét hồ sơ hợp lệ, Thẩm phán sẽ thông báo nộp tạm ứng án phí. Vụ án chính thức được thụ lý sau khi người khởi kiện nộp biên lai thu tiền tạm ứng án phí cho Tòa.

Bước 3: Chuẩn bị xét xử và xét xử sơ thẩm

Thời hạn chuẩn bị xét xử thông thường là 04 tháng, có thể gia hạn thêm 02 tháng đối với vụ việc phức tạp theo Điều 203 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015. Tại phiên tòa, Hội đồng xét xử sẽ xem xét các chứng cứ và quy định pháp luật để đưa ra phán quyết công bằng nhất.

Việc hiểu rõ quyền lợi và quy trình pháp lý không chỉ giúp bạn bảo vệ tài sản của mình mà còn tránh được những tranh chấp kéo dài không đáng có trong gia đình. Nếu bạn đang gặp vướng mắc cụ thể về thừa kế đất đai, hãy tham vấn ý kiến của các chuyên gia pháp lý để có phương án xử lý tối ưu nhất.