Việc nhận thừa kế tài sản là chứng khoán (cổ phiếu, trái phiếu...) sau khi người thân qua đời không chỉ là vấn đề phân chia di sản mà còn gắn liền với nghĩa vụ tài chính đối với Nhà nước. Đặc biệt, trong quan hệ vợ chồng, việc xác định đâu là tài sản riêng của người quá cố và mức thuế phải nộp thường gây ra nhiều lúng túng. Dưới đây là phân tích chi tiết dựa trên các quy định pháp luật hiện hành tính đến tháng 09/2019.

1. Thu nhập từ thừa kế chứng khoán có phải chịu thuế thu nhập cá nhân?

Theo quy định tại khoản 9 Điều 3 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2007 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật thuế thu nhập cá nhân sửa đổi 2012 và Luật sửa đổi các Luật về thuế 2014), thu nhập chịu thuế bao gồm:

"9. Thu nhập từ nhận thừa kế là chứng khoán, phần vốn trong các tổ chức kinh tế, cơ sở kinh doanh, bất động sản và tài sản khác phải đăng ký sở hữu hoặc đăng ký sử dụng."

Như vậy, khác với thừa kế bất động sản giữa vợ chồng được miễn thuế, việc nhận thừa kế là chứng khoán vẫn thuộc đối tượng phải nộp thuế thu nhập cá nhân (TNCN). Người vợ khi nhận cổ phiếu từ di sản của chồng sẽ có nghĩa vụ kê khai và nộp thuế theo quy định.

2. Cách xác định di sản thừa kế trong khối tài sản chung vợ chồng

Để tính được số thuế phải nộp, trước hết cần xác định chính xác phần giá trị chứng khoán nào được coi là di sản thừa kế. Điều này phụ thuộc vào chế độ tài sản của vợ chồng.

Căn cứ Điều 33 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, tài sản chung của vợ chồng thuộc sở hữu chung hợp nhất. Nếu số cổ phiếu được tạo lập trong thời kỳ hôn nhân (và không phải là tài sản được tặng cho riêng, thừa kế riêng), thì về nguyên tắc, mỗi người sở hữu 50% giá trị khối tài sản đó.

Theo Điều 213 Bộ luật dân sự 2015, vợ chồng có quyền ngang nhau trong việc chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản chung. Khi một người mất đi, di sản thừa kế sẽ là 1/2 khối tài sản chung đó (trừ khi có thỏa thuận khác hoặc chứng minh được là tài sản riêng).

Ví dụ thực tế: Nếu hai vợ chồng có chung 20.000 cổ phiếu ACB. Khi người chồng mất, di sản thừa kế của ông là 10.000 cổ phiếu. Nếu hàng thừa kế thứ nhất gồm vợ và 02 con (tổng 3 người), thì phần cổ phiếu người vợ được hưởng từ di sản của chồng là: 10.000 / 3 = 3.333 cổ phiếu.

3. Công thức tính thuế TNCN khi nhận thừa kế chứng khoán

Căn cứ hướng dẫn tại Thông tư 111/2013/TT-BTC, số thuế TNCN phải nộp được xác định như sau:

Thuế TNCN phải nộp = Thu nhập tính thuế x Thuế suất 10%

Trong đó, Thu nhập tính thuế là phần giá trị tài sản nhận thừa kế vượt trên 10 triệu đồng mỗi lần nhận. Giá trị chứng khoán được xác định như sau:

• Đối với chứng khoán niêm yết: Là giá đóng cửa tại thời điểm làm thủ tục chuyển quyền sở hữu.
• Đối với chứng khoán chưa niêm yết: Là giá trị ghi trên sổ sách kế toán của công ty phát hành tại thời điểm gần nhất.

Như vậy, nếu phần di sản cổ phiếu người vợ nhận được có giá trị là 100 triệu đồng, thì thu nhập tính thuế sẽ là 90 triệu đồng (100 triệu - 10 triệu). Số thuế phải nộp là: 90 triệu x 10% = 9 triệu đồng.

4. Thời điểm xác định thu nhập tính thuế và thủ tục kê khai

Thời điểm xác định thu nhập tính thuế từ thừa kế là thời điểm cá nhân làm thủ tục đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản tại cơ quan quản lý nhà nước hoặc thời điểm nhận tài sản.

Người nhận thừa kế có trách nhiệm kê khai thuế theo mẫu quy định và nộp tại cơ quan thuế nơi có trụ sở của tổ chức phát hành chứng khoán hoặc nơi cá nhân cư trú tùy trường hợp cụ thể. Việc chậm trễ kê khai có thể dẫn đến các khoản phạt vi phạm hành chính về thuế theo quy định của pháp luật quản lý thuế.

Tóm lại, dù là quan hệ vợ chồng, việc nhận thừa kế chứng khoán vẫn phát sinh nghĩa vụ thuế TNCN. Người dân cần nắm rõ cách phân chia tài sản chung và ngưỡng miễn thuế 10 triệu đồng để thực hiện đúng quyền và nghĩa vụ của mình.