Việc xác lập quyền nhân thân, đặc biệt là các giấy tờ tùy thân và quốc tịch, là nhu cầu chính đáng và cấp thiết đối với những người con lai sinh ra ở nước ngoài khi trở về cư trú tại Việt Nam. Tuy nhiên, do tính chất đặc thù về yếu tố nước ngoài, quy trình này đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về hộ tịch và quốc tịch. Dưới đây là phân tích chi tiết dựa trên các quy định pháp luật hiện hành tính đến tháng 11/2019.

1. Thủ tục đăng ký khai sinh cho trẻ em sinh ra ở nước ngoài về cư trú tại Việt Nam

Theo quy định tại Điều 29 Nghị định 123/2015/NĐ-CP hướng dẫn Luật Hộ tịch 2014, trường hợp trẻ em sinh ra ở nước ngoài về cư trú tại Việt Nam mà chưa được đăng ký khai sinh thì thẩm quyền thực hiện thuộc về Ủy ban nhân dân (UBND) cấp huyện nơi cư trú của trẻ em (nơi có cha hoặc mẹ là công dân Việt Nam).

Để thực hiện thủ tục này, bạn cần chuẩn bị hồ sơ bao gồm:

• Tờ khai đăng ký khai sinh theo mẫu quy định.
• Giấy chứng sinh hoặc giấy tờ khác do cơ quan có thẩm quyền nước ngoài cấp xác nhận về việc trẻ em được sinh ra ở nước ngoài và quan hệ mẹ - con.
• Văn bản thỏa thuận của cha mẹ về việc lựa chọn quốc tịch cho con. Đây là văn bản cực kỳ quan trọng để xác định quyền công dân của trẻ.

Lưu ý rằng, nơi cư trú của người chưa thành niên được xác định là nơi cư trú của cha, mẹ theo quy định của pháp luật dân sự. Nếu bạn đã về Việt Nam sinh sống ổn định, việc xuất trình giấy tờ chứng minh việc cư trú (như sổ tạm trú hoặc xác nhận cư trú) là điều kiện bắt buộc để cơ quan chức năng thụ lý hồ sơ.

2. Xác định quốc tịch Việt Nam cho người có cha hoặc mẹ là công dân nước ngoài

Vấn đề quốc tịch của trẻ em khi sinh ra có cha hoặc mẹ là công dân Việt Nam được điều chỉnh bởi khoản 2 Điều 16 Luật Quốc tịch Việt Nam 2008. Cụ thể:

"Trẻ em khi sinh ra có cha hoặc mẹ là công dân Việt Nam còn người kia là công dân nước ngoài thì có quốc tịch Việt Nam, nếu có sự thỏa thuận bằng văn bản của cha mẹ vào thời điểm đăng ký khai sinh cho con. Trường hợp trẻ em được sinh ra trên lãnh thổ Việt Nam mà cha mẹ không thỏa thuận được việc lựa chọn quốc tịch cho con thì trẻ em đó có quốc tịch Việt Nam."

Như vậy, quyền có quốc tịch Việt Nam của bạn phụ thuộc vào ý chí thỏa thuận của cha mẹ tại thời điểm đăng ký khai sinh. Nếu cha mẹ bạn lựa chọn quốc tịch Việt Nam cho bạn và thực hiện đầy đủ thủ tục hợp pháp hóa lãnh sự các giấy tờ từ nước ngoài, bạn hoàn toàn có quyền sở hữu hộ chiếu và các giấy tờ tùy thân của công dân Việt Nam.

3. Giải quyết vấn đề ly hôn đơn phương khi một bên vắng mặt lâu ngày

Đối với câu hỏi về việc mẹ bạn muốn đơn phương ly hôn sau 12 năm bỏ đi, căn cứ theo Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, một bên có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết ly hôn nếu có căn cứ về việc vợ, chồng có hành vi bạo lực gia đình hoặc vi phạm nghiêm trọng quyền, nghĩa vụ của vợ, chồng làm cho hôn nhân lâm vào tình trạng trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài, mục tiêu của hôn nhân không đạt được.

Trong trường hợp một bên đã bỏ đi biệt tích nhiều năm, bên còn lại có thể thực hiện thủ tục yêu cầu Tòa án tuyên bố một người mất tích trước khi tiến hành thủ tục ly hôn đơn phương để đảm bảo quyền lợi hợp pháp. Tuy nhiên, do thông tin bạn cung cấp về việc mẹ bạn đã tái hôn (trong khi chưa rõ đã ly hôn với bố bạn hay chưa) là một tình tiết phức tạp, có thể liên quan đến vi phạm chế độ một vợ một chồng, cần phải được xem xét kỹ lưỡng tại cơ quan tòa án có thẩm quyền.

4. Khiếu nại hành vi thu hồi giấy tờ hộ tịch trái quy định

Nếu cơ quan chức năng đã cấp Giấy khai sinh và Sổ hộ khẩu nhưng sau đó lại thu hồi hoặc cắt bỏ mà không có lý do chính đáng hoặc không thông qua quyết định hành chính hợp lệ, bạn có quyền thực hiện quyền khiếu nại theo quy định của pháp luật về khiếu nại hoặc khởi kiện vụ án hành chính tại Tòa án nhân dân để yêu cầu khôi phục quyền lợi.

Việc bảo vệ quyền nhân thân là hành trình pháp lý cần sự kiên trì và hiểu biết rõ ràng về các quy định của Luật Hộ tịch 2014 và các văn bản hướng dẫn thi hành. Bạn nên liên hệ với các tổ chức hành nghề luật sư để được hỗ trợ soạn thảo đơn từ và thực hiện các thủ tục hành chính một cách chính xác nhất.