Việc nam và nữ chưa kết hôn thuê chung phòng trọ để tiết kiệm chi phí sinh hoạt là vấn đề khá phổ biến hiện nay, đặc biệt là đối với sinh viên và người lao động tại các thành phố lớn. Tuy nhiên, thực tế ghi nhận không ít trường hợp các bạn trẻ gặp khó khăn khi đi đăng ký tạm trú hoặc bị cán bộ cơ sở từ chối với lý do "nam nữ không được ở chung phòng". Vậy dưới góc độ pháp lý, đặc biệt là theo Luật Cư trú 2020 vừa có hiệu lực từ ngày 01/07/2021, quy định này thực hư ra sao?

1. Quyền tự do cư trú - Nền tảng pháp lý cốt lõi

Theo quy định mới nhất tại Điều 4 Luật Cư trú 2020, công dân có quyền tự do lựa chọn nơi cư trú của mình:

"1. Công dân có quyền tự do cư trú theo quy định của Luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan. Quyền tự do cư trú của công dân chỉ bị hạn chế theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền và theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định."

Như vậy, pháp luật hiện hành không có bất kỳ điều khoản nào cấm đoán việc nam và nữ (dù chưa kết hôn) ở chung một phòng trọ. Quyền này chỉ bị hạn chế trong một số trường hợp đặc biệt liên quan đến an ninh quốc gia, phòng chống dịch bệnh hoặc theo quyết định của Tòa án, cơ quan điều tra.

2. Luật Hôn nhân và Gia đình có cấm nam nữ ở chung?

Nhiều người thường nhầm lẫn việc ở chung phòng trọ với hành vi vi phạm chế độ một vợ một chồng. Tuy nhiên, theo điểm c khoản 2 Điều 5 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, hành vi bị cấm chỉ bao gồm:

"Người đang có vợ, có chồng mà kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng với người khác hoặc chưa có vợ, chưa có chồng mà kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng với người đang có chồng, có vợ."

Việc "chung sống như vợ chồng" được hiểu là việc nam nữ tổ chức cuộc sống chung và coi nhau là vợ chồng (có tài sản chung, có con chung, được hàng xóm láng giềng coi là vợ chồng...). Nếu hai bạn đều đang độc thân, việc ở chung phòng trọ đơn thuần để chia sẻ chi phí không được coi là vi phạm pháp luật về hôn nhân.

3. Cán bộ từ chối đăng ký tạm trú: Hành vi vi phạm pháp luật

Nếu hai bạn đã chuẩn bị đầy đủ hồ sơ (hợp đồng thuê nhà, căn cước công dân...) mà cán bộ Công an từ chối đăng ký tạm trú với lý do "nam nữ không được ở chung" thì đây là hành vi sai quy định. Theo khoản 1 Điều 8 Luật Cư trú 2020, các hành vi bị nghiêm cấm bao gồm:

"Cản trở công dân thực hiện quyền tự do cư trú."

Trong trường hợp này, bạn có quyền yêu cầu cán bộ giải thích bằng văn bản lý do từ chối hoặc thực hiện quyền khiếu nại lên cấp trên trực tiếp của cơ quan đó để bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình.

4. Rủi ro khi không đăng ký tạm trú và cách xử lý

Dù việc ở chung không bị cấm, nhưng nếu hai bạn không thực hiện đăng ký tạm trú theo quy định, cả người thuê và chủ nhà đều có thể bị xử phạt hành chính. Cụ thể, theo điểm a khoản 1 Điều 8 Nghị định 167/2013/NĐ-CP, hành vi không thực hiện đúng quy định về đăng ký tạm trú có thể bị phạt tiền từ 100.000 đồng đến 300.000 đồng.

Lời khuyên pháp lý: Để tránh những rắc rối không đáng có, khi thuê chung phòng trọ, nam và nữ cần:

• Ký kết hợp đồng thuê nhà rõ ràng, ghi đầy đủ tên các thành viên ở chung.
• Chủ động liên hệ Công an xã/phường để làm thủ tục đăng ký tạm trú ngay khi chuyển đến.
• Nắm vững các quy định của Luật Cư trú 2020 để tự bảo vệ mình trước những yêu cầu không đúng pháp luật của cán bộ thực thi công vụ.

Hy vọng những thông tin trên đã giúp bạn giải tỏa thắc mắc về việc nam nữ ở chung phòng trọ. Pháp luật luôn bảo vệ quyền tự do cá nhân của công dân trong khuôn khổ quy định chung của xã hội.