Trong quan hệ lao động, việc bị chấm dứt hợp đồng đột ngột không chỉ gây sốc về tâm lý mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn thu nhập và cuộc sống của người lao động. Tuy nhiên, pháp luật lao động Việt Nam hiện hành (tính đến thời điểm tháng 07/2020) có những quy định rất chặt chẽ để bảo vệ người lao động trước những quyết định tùy tiện từ phía người sử dụng lao động. Nếu bạn đang rơi vào tình huống bị "đuổi việc" mà cảm thấy không thỏa đáng, hãy bình tĩnh đối chiếu với các quy định dưới đây.

1. Khi nào công ty có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động?

Không phải lúc nào người sử dụng lao động cũng có quyền cho nhân viên nghỉ việc theo ý muốn. Theo quy định tại Điều 38 Bộ luật Lao động 2012, người sử dụng lao động chỉ được đơn phương chấm dứt hợp đồng trong một số trường hợp cụ thể, điển hình nhất là:

"a) Người lao động thường xuyên không hoàn thành công việc theo hợp đồng lao động;"

Tuy nhiên, điểm mấu chốt nằm ở cụm từ "thường xuyên không hoàn thành công việc". Để cụ thể hóa điều này, Điều 12 Nghị định 05/2015/NĐ-CP đã quy định rất rõ:

"Người sử dụng lao động phải quy định cụ thể tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành công việc trong quy chế của doanh nghiệp, làm cơ sở đánh giá người lao động thường xuyên không hoàn thành công việc theo hợp đồng lao động. Quy chế đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ do người sử dụng lao động ban hành sau khi có ý kiến của tổ chức đại diện tập thể lao động tại cơ sở."

Như vậy, nếu công ty sa thải bạn với lý do không hoàn thành công việc nhưng lại không có quy chế đánh giá cụ thể hoặc quy chế đó chưa thông qua ý kiến của Công đoàn, thì việc sa thải đó hoàn toàn trái pháp luật.

2. Vi phạm thời hạn báo trước - Lỗi phổ biến của doanh nghiệp

Ngay cả khi có lý do chính đáng để chấm dứt hợp đồng, người sử dụng lao động vẫn phải tuân thủ nghĩa vụ báo trước. Căn cứ khoản 2 Điều 38 Bộ luật Lao động 2012, thời hạn báo trước được quy định như sau:

• Ít nhất 45 ngày đối với hợp đồng lao động không xác định thời hạn.
• Ít nhất 30 ngày đối với hợp đồng lao động xác định thời hạn.
• Ít nhất 03 ngày làm việc đối với hợp đồng mùa vụ hoặc theo một công việc nhất định có thời hạn dưới 12 tháng.

Nếu công ty yêu cầu bạn nghỉ việc ngay lập tức hoặc báo trước không đủ số ngày quy định, họ đã vi phạm thủ tục và bạn có quyền yêu cầu bồi thường cho những ngày không được báo trước này.

3. Lộ trình đòi lại quyền lợi khi bị đuổi việc trái luật

Khi xác định mình bị đuổi việc trái luật, bạn không nên buông xuôi. Hãy thực hiện theo các bước sau để bảo vệ mình:

Bước 1: Khiếu nại trực tiếp đến người sử dụng lao động

Đây là bước đầu tiên và cần thiết. Bạn nên gửi một văn bản khiếu nại chính thức yêu cầu công ty giải thích rõ lý do sa thải và yêu cầu nhận trở lại làm việc, thanh toán tiền lương trong những ngày không được làm việc. Việc trao đổi bằng văn bản sẽ là bằng chứng quan trọng nếu vụ việc phải đưa ra cơ quan chức năng.

Bước 2: Đề nghị hòa giải thông qua Hòa giải viên lao động

Nếu khiếu nại không thành, bạn có thể gửi đơn đến Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội nơi công ty đặt trụ sở để yêu cầu Hòa giải viên lao động tiến hành hòa giải. Đây là thủ tục bắt buộc đối với hầu hết các tranh chấp lao động cá nhân trước khi khởi kiện ra Tòa án.

Bước 3: Khởi kiện ra Tòa án nhân dân

Trong trường hợp hòa giải không thành hoặc công ty không thực hiện biên bản hòa giải, bạn có quyền khởi kiện ra Tòa án nhân dân cấp huyện để yêu cầu:

• Hủy bỏ quyết định sa thải trái luật.
• Nhận trở lại làm việc và bồi thường tiền lương, phụ cấp trong thời gian bị nghỉ việc.
• Bồi thường thêm ít nhất 02 tháng tiền lương theo hợp đồng lao động do hành vi sa thải trái luật.

Lời khuyên pháp lý: Hãy lưu giữ cẩn thận tất cả các giấy tờ liên quan như Hợp đồng lao động, các thông báo, quyết định của công ty, bảng lương và các bằng chứng về việc bạn đã hoàn thành công việc để làm căn cứ bảo vệ mình trước pháp luật.