Trong bối cảnh đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ tại các thành phố lớn như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, những con ngõ nhỏ hẹp, lối đi chung thường là nơi chứng kiến nhiều tranh chấp âm ỉ nhưng vô cùng gay gắt giữa các hộ gia đình liền kề. Một trong những tình huống gây bức xúc, dẫn đến xung đột nhiều nhất chính là việc các hộ gia đình tự ý thiết kế, lắp đặt cổng sắt theo hướng mở xoay ra ngoài đường đi chung. Hành vi này không chỉ gây cản trở giao thông, tiềm ẩn nguy cơ tai nạn giao thông nghiêm trọng mà còn là hành vi vi phạm pháp luật về xây dựng và đất đai. Dưới góc độ pháp lý, chủ nhà có thể phải đối mặt với những án phạt hành chính vô cùng nặng nề, lên tới hàng trăm triệu đồng và buộc phải tháo dỡ ngay lập tức.

Cánh cổng mở xoay ra ngõ chung gây cản trở giao thông và tiềm ẩn nguy cơ tai nạn (Ảnh minh họa)

Nỗi khổ mang tên "cánh cổng vươn vòi" lấn chiếm lối đi chung

Thực tế cho thấy, tại các khu dân cư đông đúc, diện tích đất ở thường rất hạn chế. Để tối ưu hóa không gian sử dụng bên trong sân hoặc phòng khách, nhiều gia đình đã lựa chọn giải pháp lắp đặt cổng mở xoay ra ngoài ngõ chung thay vì mở vào trong. Họ cho rằng "cổng chỉ mở ra một lúc khi dắt xe hoặc có khách rồi đóng lại ngay, không chiếm dụng lâu dài nên không sao". Tuy nhiên, chính sự ích kỷ và thiếu hiểu biết pháp luật này đã gây ra vô vàn phiền toái cho những người xung quanh.

Hãy tưởng tượng một con ngõ nhỏ chỉ rộng khoảng 2m đến 3m, mỗi khi một cánh cổng sắt đồ sộ dài hơn 1m bất ngờ bật mở ra ngoài, nó gần như chiếm trọn toàn bộ bề rộng của con ngõ. Người đi bộ, xe máy, xe đạp đang lưu thông qua đây buộc phải phanh gấp hoặc đứng chờ đợi một cách khổ sở. Đã có không ít trường hợp tai nạn đáng tiếc xảy ra khi trẻ em chạy chơi trong ngõ hoặc người già đi bộ bị cánh cổng bất ngờ mở ra va trúng người gây thương tích. Những mâu thuẫn, cãi vã, thậm chí là xô xát giữa hàng xóm láng giềng cũng từ đó mà phát sinh, làm rạn nứt tình làng nghĩa xóm.

Góc nhìn từ Bộ luật Dân sự và Luật Đất đai: Ranh giới quyền sở hữu

Để giải quyết triệt để tranh chấp này, trước hết cần làm rõ ranh giới quyền sở hữu dưới góc độ pháp lý dân sự và đất đai. Theo quy định tại Bộ luật Dân sự 2015, chủ sở hữu có quyền sở hữu, sử dụng và định đoạt đối với tài sản của mình nhưng không được gây thiệt hại hoặc làm ảnh hưởng đến lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, quyền và lợi ích hợp pháp của người khác.

Đồng thời, theo quy định tại Luật Đất đai 2024, người sử dụng đất có nghĩa vụ sử dụng đất đúng mục đích, đúng ranh giới thửa đất, đúng quy định về sử dụng độ sâu trong lòng đất và chiều cao trên không, bảo vệ các công trình công cộng trong lòng đất và tuân theo các quy định khác của pháp luật có liên quan. Ngõ chung, lối đi chung là phần diện tích đất thuộc quyền sử dụng chung của các hộ gia đình hoặc thuộc sự quản lý của Nhà nước (UBND cấp xã), không thuộc quyền sở hữu riêng của bất kỳ cá nhân nào. Do đó, việc tự ý lắp đặt cánh cổng mở xoay ra ngoài, quét qua không gian của ngõ chung chính là hành vi lấn chiếm không gian công cộng, vi phạm quyền sử dụng đất hợp pháp của các hộ dân khác trong khu vực.

Sơ đồ phân biệt chỉ giới đường đỏ và chỉ giới xây dựng theo quy chuẩn xây dựng (Ảnh minh họa)

Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về quy hoạch xây dựng: Chỉ giới đường đỏ là bất khả xâm phạm

Dưới góc độ pháp luật về xây dựng, hành vi mở cổng xoay ra ngõ chung vi phạm nghiêm trọng các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia. Theo quy định tại Luật Xây dựng 2014, mọi công trình xây dựng đều phải tuân thủ quy hoạch xây dựng và chỉ giới đường đỏ.

Chỉ giới đường đỏ là đường ranh giới được xác định trên bản đồ quy hoạch và thực địa để phân định ranh giới giữa phần đất được xây dựng công trình và phần đất dành cho đường giao thông hoặc không gian công cộng khác. Tại mục 2.6.7 của Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về Quy hoạch xây dựng (QCVN 01:2021/BXD) ban hành kèm theo Thông tư 01/2021/TT-BXD của Bộ Xây dựng đã quy định rất rõ ràng và nghiêm ngặt về các bộ phận công trình được phép vượt quá chỉ giới đường đỏ:

"Trường hợp chỉ giới xây dựng trùng với chỉ giới đường đỏ, các bộ phận của công trình không được vượt quá chỉ giới đường đỏ, trừ các trường hợp sau: Cực lồi của các chi tiết kiến trúc trang trí, bậu cửa, gờ chỉ, mái đua, sê-nô, máng nước... được phép vượt quá chỉ giới đường đỏ với các điều kiện cụ thể về chiều cao và độ vươn ra. Tuy nhiên, cánh cổng và cửa mở ra ngoài không thuộc danh mục các bộ phận được phép vượt quá chỉ giới đường đỏ."

Như vậy, khi cánh cổng nhà bạn mở xoay ra ngoài và quét qua không gian của ngõ chung (vốn nằm ngoài chỉ giới đường đỏ của thửa đất nhà bạn), bạn đã thực hiện hành vi xây dựng công trình vượt quá chỉ giới đường đỏ, vi phạm nghiêm trọng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về quy hoạch xây dựng.

Mức xử phạt hành chính cực nặng lên tới 100 triệu đồng

Nhiều người dân vẫn còn tâm lý chủ quan, cho rằng việc mở cổng ra ngoài chỉ là chuyện vặt vãnh trong sinh hoạt hàng ngày, cùng lắm chỉ bị tổ dân phố nhắc nhở hoặc hòa giải qua loa. Thế nhưng, pháp luật hiện hành quy định chế tài xử phạt đối với hành vi này là vô cùng nghiêm khắc.

Cụ thể, theo quy định tại Nghị định 16/2022/NĐ-CP của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động xây dựng, hành vi lấn chiếm không gian chung bị xử lý rất nặng. Tại khoản 10 Điều 16 Nghị định 16/2022/NĐ-CP quy định:

"10. Xử phạt đối với hành vi xây dựng cơi nới, lấn chiếm diện tích, lấn chiếm không gian đang được quản lý, sử dụng hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác hoặc của khu vực công cộng, khu vực sử dụng chung như sau:
a) Phạt tiền từ 80.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng đối với xây dựng nhà ở riêng lẻ;"

Như vậy, đối với các hộ gia đình xây dựng nhà ở riêng lẻ thông thường, hành vi lắp đặt cổng mở xoay ra ngoài ngõ chung lấn chiếm không gian công cộng sẽ bị phạt tiền từ 80.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng. Đây là một số tiền không hề nhỏ và chắc chắn sẽ là bài học đắt giá cho những ai coi thường pháp luật và quyền lợi của cộng đồng.

Chưa dừng lại ở đó, bên cạnh hình thức phạt tiền, chủ nhà vi phạm còn phải gánh chịu biện pháp khắc phục hậu quả vô cùng gian nan. Theo quy định tại điểm c khoản 15 Điều 16 Nghị định 16/2022/NĐ-CP, người có hành vi vi phạm buộc phải phá dỡ phần công trình, bộ phận công trình vi phạm. Điều này đồng nghĩa với việc chủ nhà sẽ buộc phải tháo dỡ toàn bộ hệ thống cổng mở xoay ra ngoài để thiết kế lại theo hướng mở vào trong hoặc thay thế bằng các loại cửa khác không lấn chiếm không gian như cửa cuốn, cửa lùa, cửa xếp trượt.

Giải pháp xử lý khi gặp hàng xóm mở cổng lấn chiếm ngõ chung

Nếu gia đình bạn hoặc những người dân trong ngõ đang phải chịu đựng sự cản trở, nguy hiểm từ cánh cổng mở xoay ra ngoài của một hộ gia đình thiếu ý thức, hãy chủ động thực hiện các bước sau để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình dưới sự bảo trợ của pháp luật:

1. Vận động, hòa giải cơ sở: Đây luôn là bước đi đầu tiên được khuyến khích để giữ gìn tình làng nghĩa xóm. Hãy cùng đại diện tổ dân phố, ban hòa giải cơ sở đến gặp gỡ, trao đổi nhẹ nhàng với chủ nhà. Hãy giải thích cho họ hiểu về sự nguy hiểm, bất tiện mà cánh cổng gây ra cho mọi người, đồng thời dẫn chiếu các quy định pháp luật và mức xử phạt hành chính nêu trên để họ tự giác thay đổi thiết kế cổng.
2. Gửi đơn kiến nghị lên UBND cấp xã/phường: Nếu việc góp ý, hòa giải không mang lại kết quả, bạn và các hộ dân trong ngõ cần làm đơn kiến nghị, phản ánh hiện trạng kèm theo hình ảnh, video minh họa gửi lên Ủy ban nhân dân cấp xã/phường nơi có đất hoặc cơ quan Thanh tra xây dựng địa phương.
3. Yêu cầu cơ quan chức năng xử lý vi phạm: Sau khi tiếp nhận đơn thư, UBND cấp xã hoặc lực lượng Thanh tra xây dựng có trách nhiệm cử cán bộ xuống kiểm tra hiện trạng thực tế, đo đạc chỉ giới đường đỏ. Nếu phát hiện vi phạm, cơ quan chức năng sẽ tiến hành lập biên bản vi phạm hành chính, ra quyết định xử phạt tiền và yêu cầu chủ nhà phải tự tháo dỡ, khắc phục hậu quả trong thời hạn quy định. Nếu chủ nhà cố tình không chấp hành, cơ quan nhà nước sẽ tiến hành cưỡng chế phá dỡ theo quy định của pháp luật.

Việc xây dựng và sinh hoạt trong một cộng đồng dân cư đòi hỏi mỗi cá nhân, gia đình phải nâng cao tinh thần thượng tôn pháp luật, tôn trọng không gian chung và quyền lợi của những người xung quanh. Đừng vì một chút ích kỷ, tiện lợi nhất thời của bản thân mà biến cánh cổng nhà mình thành nỗi ám ảnh của hàng xóm, để rồi phải gánh chịu những án phạt tài chính nặng nề và sự lên án của cộng đồng.