Trong các quan hệ dân sự, thừa kế luôn là vấn đề nhạy cảm và phức tạp, đặc biệt là khi đối tượng thụ hưởng là những đứa trẻ vừa mới chào đời. Nhiều gia đình thắc mắc rằng: Một đứa trẻ sơ sinh, vốn chưa có nhận thức và năng lực hành vi, liệu có được pháp luật công nhận quyền sở hữu đối với di sản mà người thân để lại? Câu trả lời không chỉ nằm ở sự nhân văn của pháp luật mà còn được quy định rất chặt chẽ trong các văn bản pháp lý hiện hành.

Căn cứ pháp lý về quyền thừa kế của trẻ sơ sinh

Theo quy định tại Bộ luật Dân sự 2015, quyền thừa kế không phụ thuộc vào độ tuổi hay năng lực hành vi dân sự của cá nhân. Điều quan trọng nhất là sự tồn tại của cá nhân đó tại thời điểm mở thừa kế (thời điểm người để lại di sản chết).

Cụ thể, tại Điều 613 của văn bản này quy định về người thừa kế như sau:

"Người thừa kế là cá nhân phải là người còn sống vào thời điểm mở thừa kế hoặc sinh ra và còn sống sau thời điểm mở thừa kế nhưng đã thành thai trước khi người để lại di sản chết. Trường hợp người thừa kế theo di chúc không là cá nhân thì phải tồn tại vào thời điểm mở thừa kế."

Như vậy, pháp luật Việt Nam công nhận quyền thừa kế cho hai nhóm đối tượng trẻ em đặc biệt:

• Trẻ đã sinh ra: Phải còn sống vào thời điểm người để lại di sản qua đời.
• Thai nhi: Đã thành thai trước khi người để lại di sản chết và phải được sinh ra, còn sống sau thời điểm mở thừa kế.

Quy định này đảm bảo rằng ngay cả khi một đứa trẻ chưa kịp nhìn thấy mặt cha hoặc mẹ (do cha/mẹ qua đời khi con còn trong bụng mẹ), đứa trẻ đó vẫn không bị tước đi quyền lợi kinh tế chính đáng mà mình đáng lẽ được hưởng.

Trẻ sơ sinh hưởng thừa kế theo pháp luật như thế nào?

Trong trường hợp người quá cố không để lại di chúc hoặc di chúc không hợp pháp, di sản sẽ được chia theo các hàng thừa kế quy định tại Điều 651. Trẻ sơ sinh, với tư cách là con đẻ hoặc con nuôi hợp pháp, luôn nằm trong hàng thừa kế thứ nhất.

Trích dẫn khoản 1 Điều 651:

"1. Những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây:

a) Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;..."

Theo nguyên tắc công bằng, những người thừa kế cùng hàng sẽ được hưởng phần di sản bằng nhau. Do đó, một đứa trẻ sơ sinh sẽ nhận được phần tài sản tương đương với những người trưởng thành khác trong cùng hàng thừa kế (ví dụ như anh, chị hoặc mẹ của đứa trẻ đó).

Ai sẽ quản lý tài sản thừa kế cho trẻ sơ sinh?

Vì trẻ sơ sinh là người chưa thành niên và chưa có năng lực hành vi dân sự, trẻ không thể tự mình thực hiện các giao dịch liên quan đến tài sản (như ký tên nhận đất, gửi tiền tiết kiệm...). Do đó, vấn đề quản lý di sản trở nên cực kỳ quan trọng để tránh thất thoát hoặc xâm phạm quyền lợi của trẻ.

Pháp luật quy định phần di sản này sẽ do người giám hộ quản lý. Thông thường, người giám hộ đương nhiên sẽ là cha hoặc mẹ còn sống. Trong trường hợp cả cha và mẹ đều đã qua đời hoặc không đủ điều kiện giám hộ, người giám hộ sẽ được xác định theo thứ tự người thân thích hoặc do cơ quan nhà nước cử ra.

Người giám hộ có trách nhiệm:

• Quản lý tài sản của trẻ như tài sản của chính mình.
• Chỉ được thực hiện các giao dịch liên quan đến tài sản của trẻ vì lợi ích của trẻ (ví dụ: bán một phần tài sản để lấy kinh phí chữa bệnh hoặc nuôi dưỡng trẻ).
• Phải bàn giao lại toàn bộ tài sản và các quyền lợi phát sinh khi trẻ đủ 18 tuổi.

Kết luận: Trẻ sơ sinh hoàn toàn có quyền hưởng thừa kế ngang bằng với các thành viên khác trong gia đình. Việc hiểu rõ các quy định này giúp các bậc phụ huynh và người thân đảm bảo sự công bằng và tương lai bền vững cho con trẻ ngay cả trong những tình huống rủi ro nhất của cuộc sống.