Trong đời sống văn học nghệ thuật, không hiếm trường hợp các tác giả qua đời để lại những tác phẩm có giá trị lớn cả về tinh thần lẫn vật chất. Khi đó, vấn đề thừa kế quyền tác giả trở thành tâm điểm chú ý của những người thừa kế. Một câu hỏi pháp lý thường gặp là: Liệu sau khi nhận thừa kế, người thừa kế có quyền thay đổi tên tác phẩm để phù hợp với thị hiếu đương đại hay không? Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết dựa trên quy định của pháp luật hiện hành tại thời điểm năm 2021.

Quyền tác giả trong khối di sản thừa kế theo quy định pháp luật

Để xác định quyền hạn của người thừa kế, trước hết cần làm rõ quyền tác giả có được coi là di sản hay không. Theo quy định tại Điều 612 Bộ luật Dân sự 2015:

"Di sản bao gồm tài sản riêng của người chết, phần tài sản của người chết trong tài sản chung với người khác."

Kết hợp với quy định về quyền tài sản, quyền tác giả đối với tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học được công nhận là một loại quyền tài sản đặc thù. Cụ thể, Điều 18 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 nêu rõ quyền tác giả bao gồm hai thành phần không tách rời: quyền nhân thân và quyền tài sản.

Trong bối cảnh thừa kế, không phải toàn bộ các quyền này đều được chuyển giao cho người thừa kế. Pháp luật phân định rõ ràng những quyền nào gắn liền với cá nhân tác giả và những quyền nào có thể trị giá được bằng tiền để trở thành di sản.

Phân định quyền nhân thân và quyền tài sản khi thừa kế tác phẩm

Người thừa kế cần đặc biệt lưu ý sự khác biệt giữa hai nhóm quyền này để tránh các vi phạm pháp lý không đáng có:

1. Quyền nhân thân - Những giá trị tinh thần bất biến

Theo Điều 19 Luật Sở hữu trí tuệ 2005, quyền nhân thân bao gồm:

• Đặt tên cho tác phẩm;
• Đứng tên thật hoặc bút danh trên tác phẩm;
• Công bố tác phẩm hoặc cho phép người khác công bố tác phẩm;
• Bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm.

Đáng chú ý, các quyền như đặt tên, đứng tên và bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm được bảo hộ vô thời hạn và gắn liền với nhân thân tác giả. Người thừa kế chỉ được hưởng quyền công bố tác phẩm hoặc cho phép người khác công bố tác phẩm.

2. Quyền tài sản - Khối di sản có thể khai thác

Ngược lại với quyền nhân thân, quyền tài sản quy định tại Điều 20 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 hoàn toàn có thể được thừa kế. Người thừa kế có quyền:

• Làm tác phẩm phái sinh (chuyển thể, phóng tác...);
• Biểu diễn, sao chép, phân phối tác phẩm;
• Truyền đạt tác phẩm đến công chúng qua mạng internet hoặc các phương tiện kỹ thuật khác;
• Cho thuê bản gốc hoặc bản sao tác phẩm điện ảnh, chương trình máy tính.

Giải đáp: Có được đổi tên tác phẩm sau khi nhận thừa kế không?

Căn cứ vào sự phân tích trên, câu trả lời là KHÔNG. Người thừa kế không có quyền thay đổi tên tác phẩm sau khi nhận thừa kế. Lý do pháp lý cụ thể như sau:

Thứ nhất, quyền "Đặt tên cho tác phẩm" là một quyền nhân thân đặc biệt quy định tại khoản 1 Điều 19 Luật Sở hữu trí tuệ 2005. Quyền này thuộc về tác giả và chỉ tác giả mới có quyền quyết định tên gọi cho đứa con tinh thần của mình.

Thứ hai, pháp luật về sở hữu trí tuệ quy định người thừa kế chỉ là chủ sở hữu quyền tác giả đối với các quyền tài sản và quyền công bố tác phẩm. Các quyền nhân thân còn lại (bao gồm quyền đặt tên) không thuộc nội dung chuyển giao thừa kế. Việc tự ý đổi tên tác phẩm có thể bị coi là hành vi xâm phạm quyền nhân thân của tác giả quá cố.

Thứ ba, việc bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm (không cho người khác sửa chữa, cắt xén) cũng là một quyền nhân thân được bảo hộ vô thời hạn. Tên gọi của tác phẩm là một phần cấu thành quan trọng của sự toàn vẹn đó. Người thừa kế có nghĩa vụ bảo vệ tên gọi gốc mà tác giả đã đặt, thay vì thay đổi nó.

Những lưu ý quan trọng cho người thừa kế quyền tác giả

Dù không được đổi tên, người thừa kế vẫn có những quyền hạn rộng lớn để phát huy giá trị tác phẩm:

• Khai thác thương mại: Người thừa kế có thể ký kết các hợp đồng sử dụng tác phẩm, nhận tiền bản quyền từ việc xuất bản, tái bản hoặc chuyển thể.
• Quyền công bố: Nếu tác phẩm chưa được công bố khi tác giả còn sống, người thừa kế có quyền quyết định thời điểm và hình thức công bố lần đầu tiên.
• Bảo vệ quyền lợi: Người thừa kế có quyền yêu cầu cơ quan nhà nước can thiệp nếu có bên thứ ba xâm phạm tác phẩm hoặc sử dụng tác phẩm trái phép mà không trả tiền bản quyền.

Tóm lại, việc thừa kế quyền tác giả mang lại cả quyền lợi vật chất và trách nhiệm gìn giữ di sản tinh thần. Người thừa kế cần thượng tôn pháp luật, tôn trọng ý chí của người đã khuất bằng việc giữ nguyên tên gọi và sự toàn vẹn của tác phẩm, đồng thời khai thác hiệu quả các quyền tài sản để mang lại giá trị kinh tế bền vững.