Quyền trực tiếp nuôi con và phạm vi quyết định của cha, mẹ

Sau khi bản án ly hôn có hiệu lực, người được Tòa án giao quyền trực tiếp nuôi con sẽ có các quyền và nghĩa vụ cụ thể. Theo quy định tại Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình 2014:

"1. Sau khi ly hôn, cha mẹ vẫn có quyền, nghĩa vụ trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con chưa thành niên... 2. Vợ, chồng thỏa thuận về người trực tiếp nuôi con... trường hợp không thỏa thuận được thì Tòa án quyết định giao con cho một bên trực tiếp nuôi căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của con..."

Việc thay đổi nơi cư trú, thậm chí là đưa con ra nước ngoài định cư, thường được xem là một phần của quyền "trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng" nhằm đảm bảo môi trường phát triển tốt nhất cho trẻ. Về mặt nguyên tắc, người trực tiếp nuôi con có quyền quyết định nơi cư trú của con mà không nhất thiết phải có sự đồng ý bằng văn bản của người kia trong mọi trường hợp.

Xung đột giữa "Quyền nuôi dưỡng" và "Quyền thăm nom"

Tuy nhiên, vấn đề trở nên nhạy cảm khi việc đưa con ra nước ngoài có thể làm triệt tiêu quyền thăm nom của người cha/mẹ không trực tiếp nuôi con. Khoản 3 Điều 82 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định rõ:

"Sau khi ly hôn, người không trực tiếp nuôi con có quyền, nghĩa vụ thăm nom con mà không ai được cản trở."

Đồng thời, khoản 2 Điều 83 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 cũng nhấn mạnh người trực tiếp nuôi con không được cản trở việc thăm nom này. Khi đưa con ra nước ngoài, khoảng cách địa lý sẽ khiến việc thăm nom trực tiếp trở nên bất khả thi hoặc cực kỳ khó khăn. Đây chính là kẽ hở dễ dẫn đến tranh chấp pháp lý kéo dài.

Thủ tục xuất cảnh và yêu cầu về hộ chiếu cho trẻ em

Dưới góc độ thủ tục hành chính, theo Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam 2019 (có hiệu lực từ 01/07/2020), việc cấp hộ chiếu cho người chưa đủ 14 tuổi phải do người đại diện hợp pháp thực hiện.

Cụ thể, tại điểm d khoản 2 Điều 15 Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam 2019 quy định hồ sơ cần có:

"Bản chụp có chứng thực giấy tờ do cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam cấp chứng minh người đại diện hợp pháp đối với... người chưa đủ 14 tuổi."

Trong trường hợp này, bản án ly hôn xác định quyền trực tiếp nuôi con chính là giấy tờ chứng minh tư cách đại diện hợp pháp. Do đó, người mẹ (hoặc cha) trực tiếp nuôi con hoàn toàn có thể tự mình làm thủ tục cấp hộ chiếu cho con mà không cần chữ ký của người còn lại.

Lời khuyên pháp lý để tránh rủi ro hậu ly hôn

Mặc dù luật không bắt buộc phải có sự đồng ý, nhưng để tránh việc chồng cũ khởi kiện yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con với lý do "cản trở quyền thăm nom", bạn nên thực hiện các bước sau:

• Thông báo bằng văn bản: Gửi thông báo về kế hoạch định cư, địa chỉ cư trú mới và cam kết tạo điều kiện cho con liên lạc với cha qua các phương tiện trực tuyến.
• Thỏa thuận lại về cấp dưỡng: Việc ra nước ngoài có thể làm thay đổi chi phí sinh hoạt, cần thỏa thuận lại mức cấp dưỡng phù hợp.
• Lập văn bản thỏa thuận: Nếu có thể, hãy lập một văn bản thỏa thuận có công chứng về việc đưa con ra nước ngoài để làm bằng chứng về sự thiện chí.

Tóm lại, pháp luật bảo vệ quyền nuôi dưỡng của bạn, nhưng cũng không bỏ quên quyền thăm nom của người cha. Sự hài hòa và thỏa thuận luôn là giải pháp tối ưu nhất cho sự phát triển của trẻ thơ.