Trong quan hệ lao động, việc người lao động tự ý nghỉ việc mà không xin phép hoặc không được sự đồng ý của người sử dụng lao động (nghỉ không phép) là hành vi vi phạm kỷ luật lao động. Tuy nhiên, cách thức xử lý của doanh nghiệp đối với hành vi này phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của pháp luật. Một trong những vấn đề gây tranh cãi nhất hiện nay là liệu công ty có được quyền trừ lương, thậm chí là trừ gấp đôi số ngày nghỉ của người lao động hay không?

Quy định về các chế độ nghỉ việc của người lao động

Theo quy định tại Bộ luật Lao động 2012, người lao động có quyền nghỉ việc trong các trường hợp sau:

• Nghỉ phép năm: Người lao động có đủ 12 tháng làm việc cho một người sử dụng lao động thì được nghỉ hằng năm, hưởng nguyên lương theo hợp đồng lao động.
• Nghỉ lễ, tết: Được nghỉ làm việc, hưởng nguyên lương trong những ngày lễ, tết theo quy định.
• Nghỉ việc riêng có hưởng lương: Kết hôn, con kết hôn, bố đẻ, mẹ đẻ... chết.
• Nghỉ việc riêng không hưởng lương: Theo quy định tại khoản 2 và khoản 3 Điều 116 Bộ luật Lao động 2012:

"2. Người lao động được nghỉ không hưởng lương 01 ngày và phải thông báo với người sử dụng lao động khi ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh, chị, em ruột chết; bố hoặc mẹ kết hôn; anh, chị, em ruột kết hôn.
3. Ngoài quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều này người lao động có thể thoả thuận với người sử dụng lao động để nghỉ không hưởng lương."

Như vậy, khi đã hết ngày nghỉ phép năm, người lao động vẫn có thể thỏa thuận với công ty để nghỉ việc riêng không hưởng lương. Nếu người lao động tự ý nghỉ mà không thông báo hoặc không được sự đồng ý, đây được coi là ngày nghỉ không phép.

Doanh nghiệp có được quyền trừ lương khi nhân viên nghỉ không phép?

Đây là điểm mấu chốt mà nhiều doanh nghiệp đang thực hiện sai quy định. Pháp luật lao động bảo vệ quyền được hưởng tiền lương tương xứng với công sức lao động đã bỏ ra. Việc người lao động nghỉ việc không phép đồng nghĩa với việc họ không cung ứng sức lao động trong ngày đó, do đó doanh nghiệp không có nghĩa vụ trả lương cho ngày nghỉ này.

Tuy nhiên, việc "trừ lương" theo kiểu phạt tiền (ví dụ nghỉ 1 ngày trừ 2 ngày lương) là hành vi bị nghiêm cấm. Cụ thể, tại Điều 128 Bộ luật Lao động 2012 quy định về những hành vi bị cấm khi xử lý kỷ luật lao động:

"2. Dùng hình thức phạt tiền, cắt lương thay việc xử lý kỷ luật lao động."

Bên cạnh đó, Điều 101 Bộ luật Lao động 2012 cũng chỉ cho phép người sử dụng lao động khấu trừ lương trong trường hợp người lao động làm hư hỏng dụng cụ, thiết bị của doanh nghiệp và phải được thảo luận với tổ chức đại diện tập thể lao động tại cơ sở.

Mức xử phạt hành chính đối với doanh nghiệp vi phạm

Tại thời điểm tháng 06/2020, các hành vi vi phạm về tiền lương và kỷ luật lao động sẽ bị xử lý theo Nghị định 28/2020/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 15/04/2020). Theo đó:

• Đối với hành vi khấu trừ tiền lương của người lao động không đúng quy định: Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng (theo điểm b khoản 3 Điều 16).
• Đối với hành vi dùng hình thức phạt tiền, cắt lương thay việc xử lý kỷ luật lao động: Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng (theo điểm b khoản 2 Điều 18).

Lời khuyên pháp lý dành cho người lao động

Nếu bạn rơi vào trường hợp bị công ty trừ lương sai quy định khi nghỉ không phép, bạn có thể thực hiện các bước sau để bảo vệ quyền lợi:

1. Đối thoại trực tiếp: Yêu cầu bộ phận nhân sự hoặc ban giám đốc giải thích căn cứ pháp lý của việc trừ lương. Hãy dẫn chiếu các quy định tại Bộ luật Lao động 2012 nêu trên.
2. Khiếu nại: Nếu đối thoại không thành công, bạn có quyền gửi đơn khiếu nại đến Chánh Thanh tra Sở Lao động - Thương binh và Xã hội nơi công ty đặt trụ sở.
3. Khởi kiện: Trong trường hợp nghiêm trọng, bạn có thể khởi kiện ra Tòa án nhân dân cấp huyện để yêu cầu công ty hoàn trả số tiền lương đã khấu trừ trái pháp luật.

Việc nắm vững kiến thức pháp luật không chỉ giúp người lao động tự bảo vệ mình mà còn giúp doanh nghiệp xây dựng môi trường làm việc chuyên nghiệp, thượng tôn pháp luật.