Trong quá trình giải quyết ly hôn, bên cạnh việc chấm dứt quan hệ hôn nhân và phân chia tài sản, vấn đề nghĩa vụ tài chính đối với người thứ ba (nợ chung) thường gây ra nhiều tranh cãi phức tạp. Thực tế cho thấy, không ít trường hợp sau khi đã nhận quyết định ly hôn, các bên mới phát hiện hoặc phát sinh mâu thuẫn về việc ai là người có trách nhiệm trả các khoản nợ chung. Căn cứ vào quy định tại Luật Hôn nhân và gia đình 2014 và Bộ luật tố tụng dân sự 2015, việc giải quyết vấn đề này sẽ phụ thuộc vào việc khoản nợ đó đã được Tòa án xem xét hay chưa.

Nợ chung sau ly hôn: Nỗi lo không của riêng ai

Nợ chung của vợ chồng thường bao gồm các khoản vay nhằm đáp ứng nhu cầu thiết yếu của gia đình, các khoản nợ phát sinh từ việc chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản chung hoặc từ hoạt động kinh doanh chung. Khi ly hôn, nếu các bên không thỏa thuận được hoặc không yêu cầu Tòa án giải quyết, những khoản nợ này vẫn tồn tại và ràng buộc trách nhiệm liên đới của cả hai người.

Trường hợp 1: Nợ chung đã được ghi nhận trong Quyết định/Bản án của Tòa án

Nếu trong quá trình giải quyết ly hôn, hai vợ chồng đã yêu cầu Tòa án giải quyết nợ chung và nội dung này đã được ghi nhận rõ ràng trong Quyết định công nhận thuận tình ly hôn hoặc Bản án ly hôn đã có hiệu lực pháp luật, thì các bên phải tuyệt đối tuân thủ.

Theo quy định tại Điều 213 Bộ luật tố tụng dân sự 2015 về hiệu lực của quyết định công nhận sự thỏa thuận của các đương sự:

"1. Quyết định công nhận sự thỏa thuận của các đương sự có hiệu lực pháp luật ngay sau khi được ban hành và không bị kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm."

Như vậy, một khi Tòa án đã ra phán quyết về việc phân chia nghĩa vụ trả nợ, sự việc này được coi là đã được giải quyết xong. Căn cứ điểm c khoản 1 Điều 192 Bộ luật tố tụng dân sự 2015, Thẩm phán sẽ trả lại đơn khởi kiện nếu sự việc đã được giải quyết bằng bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật. Do đó, bạn không thể khởi kiện lại để yêu cầu chia lại khoản nợ đã được Tòa án phân định.

Trong trường hợp bên kia không tự nguyện thực hiện nghĩa vụ trả nợ theo phán quyết, bạn cần làm thủ tục yêu cầu cơ quan Thi hành án dân sự can thiệp để cưỡng chế thực hiện theo quy định của pháp luật về thi hành án.

Trường hợp 2: Nợ chung chưa được Tòa án giải quyết khi ly hôn

Đây là trường hợp phổ biến khi các bên tự thỏa thuận miệng với nhau hoặc "quên" không đưa vào đơn yêu cầu giải quyết khi ly hôn. Vì khoản nợ này chưa từng được Tòa án xem xét và phán quyết, nên về mặt pháp lý, tranh chấp này vẫn còn quyền khởi kiện.

Căn cứ khoản 1 Điều 28 Bộ luật tố tụng dân sự 2015, các tranh chấp về chia tài sản chung, nợ chung của vợ chồng sau khi ly hôn thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án. Bạn hoàn toàn có quyền nộp đơn khởi kiện mới để đề nghị Tòa án phân chia nghĩa vụ đối với các khoản nợ chung này.

Thẩm quyền và thủ tục khởi kiện yêu cầu chia nợ chung

Để việc khởi kiện diễn ra thuận lợi, bạn cần xác định đúng Tòa án có thẩm quyền. Theo Điều 39 Bộ luật tố tụng dân sự 2015, thẩm quyền giải quyết được xác định như sau:

• Thông thường, Tòa án nơi bị đơn cư trú, làm việc sẽ có thẩm quyền giải quyết sơ thẩm.
• Nếu đối tượng tranh chấp liên quan đến bất động sản (ví dụ khoản nợ dùng để mua đất, xây nhà và các bên muốn cấn trừ vào giá trị bất động sản), thì Tòa án nơi có bất động sản sẽ có thẩm quyền giải quyết.

Lời khuyên pháp lý: Khi yêu cầu chia nợ chung, bạn cần chuẩn bị đầy đủ các chứng cứ chứng minh khoản nợ đó phát sinh trong thời kỳ hôn nhân và được dùng cho nhu cầu chung của gia đình. Nếu không chứng minh được mục đích sử dụng chung, Tòa án có thể xác định đó là nợ riêng của cá nhân người vay.

Trên đây là những phân tích chi tiết về việc yêu cầu chia nợ chung sau ly hôn dựa trên bối cảnh pháp luật hiện hành tính đến tháng 06/2024. Việc nắm rõ các quy định về tố tụng sẽ giúp bạn bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình, tránh những rủi ro tài chính không đáng có sau khi hôn nhân tan vỡ.