Trong thời đại công nghệ số, việc sử dụng điện thoại để ghi âm lời dặn dò hoặc quay video trăn trối trước khi qua đời đã trở nên phổ biến. Tuy nhiên, đứng dưới góc độ pháp lý, liệu những dữ liệu điện tử này có giá trị thay thế cho một bản di chúc truyền thống? Đây là câu hỏi mà rất nhiều người quan tâm để tránh những tranh chấp tài sản không đáng có sau này.

Di chúc miệng và những "hàng rào" pháp lý khắt khe

Theo quy định tại Điều 627 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc phải được lập thành văn bản. Chỉ trong trường hợp tính mạng bị đe dọa và không thể lập di chúc bằng văn bản thì người dân mới được phép lập di chúc miệng.

"Di chúc phải được lập thành văn bản; nếu không thể lập được di chúc bằng văn bản thì có thể di chúc miệng."

Tuy nhiên, để một bản di chúc miệng được công nhận là hợp pháp, Điều 629 Bộ luật Dân sự 2015 đặt ra những điều kiện vô cùng nghiêm ngặt:

• Người để lại di sản phải thể hiện ý chí cuối cùng trước mặt ít nhất 02 người làm chứng.
• Ngay sau đó, người làm chứng phải ghi chép lại, cùng ký tên hoặc điểm chỉ vào bản ghi chép.
• Trong thời hạn 05 ngày làm việc, bản di chúc này phải được công chứng hoặc chứng thực xác nhận chữ ký/điểm chỉ của người làm chứng.

Video ghi hình, file ghi âm có được coi là di chúc hợp pháp?

Hiện nay, Bộ luật Dân sự 2015 tại Điều 628 chỉ công nhận các hình thức di chúc bằng văn bản (có hoặc không có người làm chứng, có công chứng hoặc chứng thực) và di chúc miệng. Pháp luật chưa có quy định công nhận di chúc bằng dữ liệu điện tử như file ghi âm hay video ghi hình là một hình thức di chúc độc lập.

Điều này đồng nghĩa với việc nếu bạn chỉ đơn thuần quay một đoạn video rồi lưu lại trong điện thoại mà không thực hiện các thủ tục của di chúc miệng (có người làm chứng, ghi chép lại, công chứng/chứng thực) thì đoạn video đó sẽ không có giá trị pháp lý như một bản di chúc. Nó có thể chỉ được xem là một nguồn chứng cứ để tòa án xem xét khi có tranh chấp, nhưng không thể thay thế di chúc.

Làm thế nào để di chúc có hiệu lực tuyệt đối?

Để đảm bảo ý nguyện của mình được thực hiện đúng sau khi qua đời, người lập di chúc cần tuân thủ các điều kiện chung về tính hợp pháp quy định tại Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015:

• Sự minh mẫn: Người lập di chúc phải sáng suốt, không bị lừa dối hay cưỡng ép.
• Nội dung và hình thức: Không vi phạm điều cấm của luật và không trái đạo đức xã hội.

Lời khuyên từ các chuyên gia pháp lý là dù công nghệ có phát triển đến đâu, việc lập di chúc bằng văn bản có công chứng hoặc chứng thực vẫn là phương án an toàn nhất, giúp bảo vệ quyền lợi của những người thừa kế và tránh những rắc rối pháp lý kéo dài.