Trong thực tế đời sống, không hiếm trường hợp cha mẹ vì những lý do khác nhau mà không ghi tên một hoặc một vài người con vào di chúc để hưởng tài sản. Điều này thường dẫn đến những mâu thuẫn gay gắt và tranh chấp kéo dài trong gia đình. Tuy nhiên, dưới góc độ pháp lý, việc không có tên trong di chúc không đồng nghĩa với việc mất hoàn toàn quyền lợi đối với di sản của người quá cố.

Quyền lợi của người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc

Pháp luật Việt Nam, cụ thể là Bộ luật Dân sự 2015, đã dự liệu những tình huống này để bảo vệ những đối tượng yếu thế hoặc có mối quan hệ huyết thống, nuôi dưỡng gần gũi nhất với người để lại di sản.

Theo quy định tại Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015, có những đối tượng đặc biệt vẫn được hưởng phần di sản bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật, ngay cả khi họ không được người lập di chúc cho hưởng di sản hoặc chỉ cho hưởng phần di sản ít hơn mức này.

"1. Những người sau đây vẫn được hưởng phần di sản bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật nếu di sản được chia theo pháp luật, trong trường hợp họ không được người lập di chúc cho hưởng di sản hoặc chỉ cho hưởng phần di sản ít hơn hai phần ba suất đó:
a) Con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng;
b) Con thành niên mà không có khả năng lao động."

Như vậy, nếu bạn là con chưa thành niên hoặc con đã thành niên nhưng mất khả năng lao động, dù cha mẹ có "gạch tên" bạn khỏi di chúc thì bạn vẫn có quyền yêu cầu chia di sản theo quy định nêu trên.

Thời hiệu khởi kiện tranh chấp thừa kế: 30 năm cho bất động sản

Một vấn đề quan trọng khác mà người thừa kế cần lưu ý là thời gian để thực hiện quyền khởi kiện. Nhiều người cho rằng sau một thời gian dài (ví dụ 10 hay 20 năm) thì không còn quyền đòi lại tài sản nữa. Tuy nhiên, thời hiệu này hiện nay đã được mở rộng đáng kể.

Căn cứ vào Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu để người thừa kế yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản và 10 năm đối với động sản, kể từ thời điểm mở thừa kế (thời điểm người có tài sản qua đời).

Ví dụ, nếu một người qua đời để lại một thửa đất nhưng chưa được phân chia rõ ràng, thì sau 20 năm, những người thừa kế hợp pháp vẫn hoàn toàn có quyền khởi kiện ra Tòa án để yêu cầu chia tài sản này, miễn là chưa quá thời hạn 30 năm.

Lời khuyên pháp lý để bảo vệ quyền lợi

Khi phát hiện quyền lợi của mình bị xâm phạm trong việc chia thừa kế, người dân cần thực hiện các bước sau:

• Kiểm tra đối tượng: Xác định mình có thuộc diện thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc hay không (con chưa thành niên, con mất khả năng lao động...).
• Xác định thời hiệu: Kiểm tra xem thời gian kể từ khi người để lại di sản qua đời đã quá 30 năm (đối với nhà đất) hay chưa.
• Thu thập chứng cứ: Chuẩn bị các giấy tờ chứng minh quan hệ huyết thống (khai sinh), giấy tờ về tài sản (sổ đỏ) và bản sao di chúc (nếu có).
• Hòa giải cơ sở: Trước khi khởi kiện, nên ưu tiên việc thương lượng, hòa giải trong gia đình để giữ gìn tình cảm và tiết kiệm chi phí.

Tranh chấp thừa kế không chỉ là câu chuyện về tài sản mà còn là câu chuyện về đạo lý và pháp lý. Việc hiểu rõ các quy định của Bộ luật Dân sự 2015 sẽ giúp bạn bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình một cách hiệu quả nhất.