Trong bối cảnh chuẩn hóa đội ngũ cán bộ, viên chức hiện nay, việc sở hữu các văn bằng, chứng chỉ theo quy định là điều kiện bắt buộc. Tuy nhiên, không ít trường hợp vì áp lực bằng cấp đã lựa chọn con đường "tắt" bằng cách sử dụng chứng chỉ tin học không hợp pháp. Hành vi này không chỉ vi phạm đạo đức nghề nghiệp mà còn kéo theo những hệ lụy pháp lý cực kỳ nghiêm trọng, từ kỷ luật hành chính đến truy cứu trách nhiệm hình sự.

1. Hình thức kỷ luật đối với viên chức sử dụng chứng chỉ giả

Theo quy định tại Nghị định 27/2012/NĐ-CP về xử lý kỷ luật viên chức, hành vi sử dụng giấy tờ không hợp pháp để được dự thi hoặc xét thay đổi chức danh nghề nghiệp sẽ bị xử lý nghiêm khắc.

Cụ thể, tại khoản 3 Điều 11 Nghị định 27/2012/NĐ-CP quy định hình thức kỷ luật Cảnh cáo áp dụng đối với viên chức có hành vi:

"Sử dụng giấy tờ không hợp pháp để được tham gia đào tạo, bồi dưỡng; được dự thi hoặc xét thay đổi chức danh nghề nghiệp."

Đáng chú ý, thái độ của viên chức sau khi vi phạm cũng là một yếu tố quan trọng. Theo quy định về nguyên tắc xử lý kỷ luật, nếu viên chức có thái độ tiếp thu, sửa chữa và chủ động khắc phục hậu quả thì có thể được xem xét giảm nhẹ hình thức kỷ luật. Ví dụ, việc chủ động báo cáo và bổ sung chứng chỉ thật ngay sau khi phát hiện sai sót có thể là tình tiết để hội đồng kỷ luật cân nhắc.

2. Mức xử phạt hành chính lên đến 20 triệu đồng

Bên cạnh việc bị kỷ luật tại đơn vị công tác, hành vi sử dụng chứng chỉ giả còn bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định trong lĩnh vực giáo dục. Căn cứ vào Nghị định 138/2013/NĐ-CP, mức phạt được quy định rất cụ thể tại Điều 16 như sau:

• Phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 8.000.000 đồng: Đối với hành vi sử dụng văn bằng, chứng chỉ của người khác hoặc sử dụng văn bằng, chứng chỉ bị tẩy xóa, sửa chữa làm sai lệch nội dung.
• Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng: Đối với hành vi mua bán, sử dụng văn bằng, chứng chỉ giả.

Ngoài phạt tiền, người vi phạm còn phải chịu hình thức xử phạt bổ sung là tịch thu tang vật (chứng chỉ giả) và buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện hành vi vi phạm.

3. Nguy cơ bị truy cứu trách nhiệm hình sự

Đây là mức độ xử lý nặng nhất mà viên chức có thể phải đối mặt. Nếu hành vi sử dụng chứng chỉ giả nhằm mục đích thực hiện các hành vi trái pháp luật khác hoặc gây hậu quả nghiêm trọng, người vi phạm có thể bị truy cứu theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017).

Tại Điều 341 Bộ luật Hình sự 2015 về tội làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức; tội sử dụng con dấu hoặc tài liệu giả của cơ quan, tổ chức quy định:

"Người nào sử dụng con dấu, tài liệu hoặc giấy tờ giả thực hiện hành vi trái pháp luật, thì bị phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 02 năm."

Tùy vào tính chất, mức độ và các tình tiết tăng nặng như phạm tội có tổ chức, thu lợi bất chính lớn, mức hình phạt tù có thể lên đến 07 năm.

Lời khuyên pháp lý

Việc sử dụng chứng chỉ giả là một sai lầm có thể chấm dứt sự nghiệp của một viên chức. Thay vì mạo hiểm với tương lai, các cá nhân nên chủ động tham gia các khóa đào tạo, sát hạch nghiêm túc để có được chứng chỉ thật. Trong trường hợp đã lỡ sử dụng, việc thành khẩn khai báo và khắc phục hậu quả sớm là con đường duy nhất để nhận được sự khoan hồng của pháp luật.