Trong bối cảnh nền kinh tế chịu ảnh hưởng nặng nề từ đại dịch Covid-19, vấn đề nợ quá hạn và nợ xấu trở thành nỗi lo thường trực của nhiều cá nhân và doanh nghiệp. Câu hỏi thường gặp nhất là: Nợ xấu bao lâu thì bị ngân hàng kiện ra tòa? Việc hiểu rõ quy trình này không chỉ giúp người vay chủ động phương án tài chính mà còn tránh được những rủi ro pháp lý đáng tiếc.

1. Phân loại nợ xấu và "thời điểm vàng" ngân hàng khởi kiện

Theo quy định tại Thông tư 11/2021/TT-NHNN (có hiệu lực từ ngày 01/10/2021), các khoản nợ tại ngân hàng được phân thành 5 nhóm dựa trên mức độ rủi ro:

• Nhóm 1 (Nợ đủ tiêu chuẩn): Nợ trong hạn hoặc quá hạn dưới 10 ngày.
• Nhóm 2 (Nợ cần chú ý): Nợ quá hạn từ 10 đến 90 ngày.
• Nhóm 3 (Nợ dưới tiêu chuẩn): Nợ quá hạn từ 91 đến 180 ngày.
• Nhóm 4 (Nợ nghi ngờ): Nợ quá hạn từ 181 đến 360 ngày.
• Nhóm 5 (Nợ có khả năng mất vốn): Nợ quá hạn trên 360 ngày.

Thông thường, khi khoản nợ rơi vào Nhóm 3 trở đi, ngân hàng đã bắt đầu thực hiện các biện pháp nhắc nợ quyết liệt. Tuy nhiên, thời điểm khởi kiện ra Tòa án thường rơi vào khi khoản nợ chuyển sang Nhóm 5 hoặc khi ngân hàng nhận thấy khách hàng hoàn toàn thiếu thiện chí, có dấu hiệu tẩu tán tài sản hoặc bỏ trốn.

2. Quy trình xử lý nợ của ngân hàng: Kiện tụng là lựa chọn cuối cùng

Thực tế, việc khởi kiện ra Tòa án tốn rất nhiều thời gian và chi phí cho phía ngân hàng. Do đó, quy trình đòi nợ thường diễn ra qua các bước:

1. Nhắc nợ và đôn đốc: Qua điện thoại, tin nhắn hoặc gửi văn bản về địa chỉ cư trú.
2. Thương lượng và cơ cấu: Ngân hàng có thể hỗ trợ giãn nợ, giảm lãi suất nếu khách hàng chứng minh được khó khăn khách quan.
3. Xử lý tài sản bảo đảm: Nếu có tài sản thế chấp, ngân hàng sẽ ưu tiên phương án phát mãi tài sản để thu hồi nợ theo thỏa thuận trong hợp đồng tín dụng và quy định của Bộ luật Dân sự 2015.
4. Khởi kiện dân sự: Khi các biện pháp trên không hiệu quả, ngân hàng sẽ nộp đơn khởi kiện lên Tòa án nhân dân có thẩm quyền.

3. Chính sách đặc thù hỗ trợ nợ xấu do ảnh hưởng của dịch Covid-19

Một điểm cực kỳ quan trọng mà người vay cần lưu ý trong giai đoạn cuối năm 2021 là chính sách hỗ trợ từ Ngân hàng Nhà nước. Theo Thông tư 14/2021/TT-NHNN, các tổ chức tín dụng được phép cơ cấu lại thời hạn trả nợ, miễn, giảm lãi, phí và giữ nguyên nhóm nợ cho khách hàng chịu ảnh hưởng bởi dịch Covid-19.

Điều này có nghĩa là nếu bạn chứng minh được thu nhập bị sụt giảm do dịch bệnh, khoản nợ của bạn có thể được giãn thời gian trả mà không bị chuyển sang nhóm nợ xấu, từ đó tránh được nguy cơ bị kiện ra tòa trong ngắn hạn. Đây là "phao cứu sinh" pháp lý quan trọng mà người vay nên tận dụng ngay bằng cách làm đơn đề nghị gửi ngân hàng.

4. Không trả được nợ ngân hàng có bị đi tù không?

Về nguyên tắc, vay nợ ngân hàng là quan hệ dân sự. Theo Điều 466 Bộ luật Dân sự 2015, bên vay có nghĩa vụ trả đủ tiền khi đến hạn. Nếu không trả được nợ do làm ăn thua lỗ, mất việc làm (lý do khách quan), bạn chỉ phải chịu trách nhiệm dân sự (bị kê biên tài sản, phong tỏa tài khoản...).

Tuy nhiên, ranh giới giữa dân sự và hình sự sẽ bị phá vỡ nếu người vay có hành vi gian dối hoặc bỏ trốn. Cụ thể, theo Điều 175 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017) về Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản:

"Người nào vay, mượn tài sản của người khác bằng hình thức hợp đồng rồi dùng thủ đoạn gian dối hoặc bỏ trốn để chiếm đoạt tài sản đó hoặc đến thời hạn trả lại tài sản mặc dù có điều kiện, khả năng nhưng cố tình không trả... thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm."

Mức phạt cao nhất cho tội danh này có thể lên đến 20 năm tù nếu số tiền chiếm đoạt từ 500 triệu đồng trở lên. Do đó, tuyệt đối không được cắt đứt liên lạc hoặc dùng giấy tờ giả để vay vốn nếu không muốn đối mặt với án tù.

5. Lời khuyên pháp lý để tránh bị kiện tụng

Nếu đang đứng trước nguy cơ nợ xấu, hãy thực hiện ngay các bước sau:

• Chủ động liên lạc: Đừng đợi ngân hàng gọi, hãy chủ động đến trình bày khó khăn và đề xuất phương án trả nợ dần.
• Làm đơn xin cơ cấu nợ: Dựa trên Thông tư 14/2021/TT-NHNN để xin giữ nguyên nhóm nợ.
• Tìm kiếm tư vấn: Liên hệ với các chuyên gia pháp lý để rà soát lại hợp đồng tín dụng, kiểm tra xem các khoản lãi phạt có đúng quy định pháp luật hay không.

Việc ngân hàng kiện ra tòa là điều không bên nào mong muốn. Sự thiện chí và hiểu biết pháp luật chính là chìa khóa giúp bạn vượt qua giai đoạn tài chính khó khăn này một cách an toàn nhất.