Trong quá trình thực hiện các dự án phát triển kinh tế - xã hội, việc thu hồi đất là một bước quan trọng và thường nảy sinh nhiều vấn đề pháp lý phức tạp, đặc biệt là khi chủ sử dụng đất không có mặt tại địa phương hoặc đang chấp hành án phạt tù. Câu hỏi đặt ra là: Liệu cơ quan chức năng có quyền tiến hành kiểm đếm tài sản bắt buộc khi không có sự chứng kiến của chủ đất hay không?

Trách nhiệm phối hợp trong quá trình kiểm đếm đất đai

Theo quy định tại Luật Đất đai 2013, kiểm đếm là hoạt động điều tra, đo đạc, khảo sát nhằm xác định chính xác diện tích đất, thống kê nhà ở và các tài sản khác gắn liền với đất. Đây là căn cứ cốt yếu để lập phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

Tại khoản 3 Điều 67 của văn bản này nêu rõ:

"3. Người có đất thu hồi có trách nhiệm phối hợp với cơ quan, tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng trong quá trình điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm, xây dựng phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư."

Như vậy, phối hợp kiểm đếm không chỉ là quyền lợi để đảm bảo tài sản được thống kê đầy đủ mà còn là trách nhiệm pháp lý của người sử dụng đất.

Quy trình kiểm đếm bắt buộc khi chủ đất vắng mặt hoặc không phối hợp

Pháp luật hiện hành đã dự liệu các trường hợp người dân không phối hợp hoặc vắng mặt vì lý do khách quan. Trình tự này được quy định chi tiết tại Điều 69 Luật Đất đai 2013 qua các bước sau:

• Bước 1: Vận động và thuyết phục: Khi người có đất thu hồi không phối hợp, UBND cấp xã và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã sẽ tổ chức vận động, giải thích để người dân hiểu và thực hiện.
• Bước 2: Ban hành quyết định kiểm đếm bắt buộc: Trong vòng 10 ngày kể từ ngày vận động mà người sử dụng đất vẫn không phối hợp, Chủ tịch UBND cấp huyện sẽ ban hành quyết định kiểm đếm bắt buộc.
• Bước 3: Cưỡng chế thực hiện (nếu cần thiết): Nếu đã có quyết định kiểm đếm bắt buộc mà chủ đất vẫn không chấp hành, cơ quan chức năng sẽ áp dụng biện pháp cưỡng chế theo quy định tại Điều 70 Luật Đất đai 2013.

Chủ đất đang đi tù: Cơ quan nhà nước xử lý như thế nào?

Đối với trường hợp chủ đất đang chấp hành án phạt tù, việc vắng mặt được coi là một trở ngại khách quan. Tuy nhiên, dự án thu hồi đất vì lợi ích quốc gia, công cộng vẫn phải đảm bảo tiến độ. Do đó, cơ quan nhà nước vẫn có thể tiến hành quy trình kiểm đếm bắt buộc như đã nêu trên.

Trong tình huống này, chính quyền địa phương thường sẽ thông báo cho thân nhân của người đang đi tù hoặc người được ủy quyền hợp pháp để chứng kiến việc kiểm đếm. Nếu không có người đại diện, biên bản kiểm đếm sẽ được lập với sự chứng kiến của đại diện tổ dân phố/thôn bản và các cơ quan đoàn thể để đảm bảo tính khách quan.

Quyền khiếu nại và thời hiệu đặc biệt dành cho người đang chấp hành án

Nếu trong quá trình vắng mặt, việc kiểm đếm diễn ra không chính xác hoặc quyền lợi về bồi thường bị xâm phạm, người sử dụng đất hoàn toàn có quyền khiếu nại. Điểm đáng lưu ý là thời hiệu khiếu nại đối với người đang đi tù có sự khác biệt quan trọng.

Căn cứ Điều 9 Luật Khiếu nại 2011, thời hiệu khiếu nại thông thường là 90 ngày. Tuy nhiên:

"Trường hợp người khiếu nại không thực hiện được quyền khiếu nại theo đúng thời hiệu vì ốm đau, thiên tai, địch họa, đi công tác, học tập ở nơi xa hoặc vì những trở ngại khách quan khác thì thời gian có trở ngại đó không tính vào thời hiệu khiếu nại."

Vì vậy, thời gian chấp hành án phạt tù được coi là "trở ngại khách quan". Thời hiệu 90 ngày để khiếu nại sẽ chỉ bắt đầu tính từ khi người đó chấp hành xong án phạt tù và nhận được hoặc biết được quyết định hành chính liên quan đến việc thu hồi, bồi thường đất đai của mình.

Lời khuyên pháp lý: Người dân hoặc thân nhân cần chủ động theo dõi các thông báo niêm yết tại UBND cấp xã để kịp thời nắm bắt thông tin thu hồi đất, tránh những thiệt thòi không đáng có về quyền lợi bồi thường tài sản trên đất.