Trong quan hệ lao động, việc xác định chính xác các khoản thu nhập làm căn cứ đóng Bảo hiểm xã hội (BHXH) không chỉ là trách nhiệm của doanh nghiệp mà còn là quyền lợi trực tiếp của người lao động. Tuy nhiên, không phải toàn bộ số tiền bạn nhận được hàng tháng đều phải trích đóng bảo hiểm. Vậy đâu là ranh giới giữa các khoản thu nhập 'tính đóng' và 'miễn đóng'?

Căn cứ pháp lý xác định tiền lương đóng BHXH bắt buộc

Theo quy định tại khoản 2 Điều 89 Luật Bảo hiểm xã hội 2014, tiền lương tháng đóng BHXH bắt buộc bao gồm mức lương, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác theo quy định của pháp luật về lao động.

Cụ thể hóa quy định này, khoản 2 Điều 17 Nghị định 115/2015/NĐ-CP và khoản 3 Điều 4 Thông tư 10/2020/TT-BLĐTBXH đã liệt kê chi tiết các khoản thu nhập phải tính đóng BHXH như sau:

• Mức lương theo công việc hoặc chức danh: Đây là số tiền cố định ghi trong hợp đồng lao động.
• Các khoản phụ cấp lương: Nhằm bù đắp yếu tố về điều kiện lao động, tính chất phức tạp của công việc, điều kiện sinh hoạt hoặc mức độ thu hút lao động. Ví dụ: Phụ cấp chức vụ, chức danh; phụ cấp trách nhiệm; phụ cấp thâm niên; phụ cấp khu vực...
• Các khoản bổ sung khác: Là các khoản tiền được xác định mức cụ thể cùng với mức lương thỏa thuận và được chi trả thường xuyên trong mỗi kỳ trả lương.

Danh mục các khoản thu nhập 'miễn' đóng BHXH

Bên cạnh các khoản phải đóng, pháp luật cũng quy định một danh sách dài các khoản phúc lợi và hỗ trợ không làm căn cứ tính đóng BHXH. Điều này giúp giảm bớt gánh nặng tài chính cho cả doanh nghiệp và người lao động, đồng thời khuyến khích các chế độ đãi ngộ phi tiền mặt.

Dựa trên khoản 2 Điều 6 Quyết định 595/QĐ-BHXH, các khoản thu nhập sau đây KHÔNG tính đóng BHXH bắt buộc:

Tiền thưởng theo quy định tại Điều 104 của Bộ luật Lao động; tiền thưởng sáng kiến; tiền ăn giữa ca; các khoản hỗ trợ xăng xe, điện thoại, đi lại, tiền nhà ở, tiền giữ trẻ, nuôi con nhỏ; hỗ trợ khi người lao động có thân nhân bị chết, người lao động có người thân kết hôn, sinh nhật của người lao động, trợ cấp cho người lao động gặp hoàn cảnh khó khăn khi bị tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp và các khoản hỗ trợ, trợ cấp khác ghi thành mục riêng trong hợp đồng lao động.

Lưu ý quan trọng: Để các khoản hỗ trợ như xăng xe, điện thoại, nhà ở... không bị tính đóng BHXH, doanh nghiệp cần ghi rõ thành các mục riêng biệt trong hợp đồng lao động hoặc thỏa ước lao động tập thể. Nếu các khoản này được gộp chung vào mức lương chính hoặc phụ cấp lương cố định, cơ quan bảo hiểm có thể truy thu dựa trên tổng mức thu nhập đó.

Lời khuyên cho người lao động và doanh nghiệp

Việc tách bạch rõ ràng các khoản thu nhập trong hợp đồng lao động là chìa khóa để tối ưu hóa chi phí bảo hiểm mà vẫn đảm bảo tuân thủ pháp luật. Người lao động nên kiểm tra kỹ bảng lương hàng tháng để đối chiếu xem số tiền trích đóng BHXH có khớp với mức lương và các khoản phụ cấp thuộc diện tính đóng hay không. Mọi sai sót trong việc kê khai có thể dẫn đến việc hưởng các chế độ ốm đau, thai sản hoặc lương hưu sau này bị thấp hơn so với thực tế đóng góp.