Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, việc hiện đại hóa các hoạt động quản lý nhà nước là yêu cầu cấp thiết. Một trong những điểm sáng đáng chú ý nhất của Luật Thanh tra 2025 chính là việc chính thức công nhận và áp dụng hình thức thanh tra trực tuyến, từ xa dựa trên dữ liệu điện tử.

Mở rộng các hình thức thanh tra trong kỷ nguyên số

Thay vì chỉ bó hẹp trong các cuộc thanh tra trực tiếp tại đơn vị như trước đây, kể từ ngày 01/7/2025, cơ quan chức năng sẽ có thêm những công cụ sắc bén hơn để thực thi nhiệm vụ. Theo quy định tại Điều 19 Luật Thanh tra 2025, hoạt động thanh tra sẽ được tiến hành thông qua ba hình thức chính:

• Thanh tra trực tiếp: Hình thức truyền thống tại trụ sở cơ quan, tổ chức.
• Thanh tra trực tuyến: Thực hiện thông qua môi trường mạng và các nền tảng số.
• Thanh tra từ xa: Dựa trên việc khai thác và phân tích dữ liệu điện tử mà không nhất thiết phải có mặt tại hiện trường.

Việc bổ sung các hình thức này không chỉ giúp tiết kiệm thời gian, chi phí cho cả cơ quan thanh tra và đối tượng thanh tra mà còn đảm bảo tính khách quan, minh bạch nhờ sự hỗ trợ của công nghệ thông tin.

Thanh tra theo kế hoạch và đột xuất: Khi nào được thực hiện?

Bên cạnh việc đổi mới về hình thức, Luật Thanh tra 2025 vẫn duy trì hai phương thức triển khai cơ bản là thanh tra theo kế hoạch và thanh tra đột xuất. Cụ thể:

"1. Hoạt động thanh tra được thực hiện theo kế hoạch hoặc đột xuất.

Thanh tra theo kế hoạch được tiến hành theo kế hoạch thanh tra đã được ban hành theo quy định.

Thanh tra đột xuất được tiến hành khi phát hiện cơ quan, tổ chức, cá nhân thuộc thẩm quyền thanh tra có dấu hiệu vi phạm pháp luật hoặc theo yêu cầu của việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực hoặc do Thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước, cấp có thẩm quyền giao hoặc đề nghị."

Đáng chú ý, tại khoản 2 Điều 19 Luật Thanh tra 2025 nhấn mạnh rằng hoạt động thanh tra trực tuyến và từ xa sẽ được thực hiện theo quy định chi tiết của Chính phủ. Điều này mở đường cho việc xây dựng các nghị định hướng dẫn cụ thể về quy trình, thủ tục và bảo mật dữ liệu trong quá trình thanh tra số.

Sự khác biệt so với Luật Thanh tra 2022

Nếu so sánh với quy định cũ tại Luật Thanh tra 2022, chúng ta thấy một bước tiến dài về tư duy pháp lý. Trước đây, luật chưa có quy định cụ thể về việc sử dụng dữ liệu điện tử làm căn cứ chính cho các cuộc thanh tra từ xa. Sự thay đổi này cho thấy quyết tâm của Nhà nước trong việc xây dựng Chính phủ số, nơi mọi hoạt động giám sát đều trở nên hiệu quả và tinh gọn hơn.

Việc áp dụng công nghệ vào thanh tra không chỉ là xu thế tất yếu mà còn là giải pháp quan trọng để hạn chế tối đa sự tiếp xúc trực tiếp, từ đó góp phần phòng ngừa các hành vi tiêu cực, nhũng nhiễu có thể phát sinh trong quá trình thực thi công vụ.