Trong bối cảnh thực hiện sắp xếp các đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã và tiến tới nghiên cứu các phương án sáp nhập tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, dư luận đặc biệt quan tâm đến việc tên gọi mới sẽ được quyết định như thế nào. Đây không chỉ là vấn đề định danh địa lý mà còn gắn liền với truyền thống văn hóa, lịch sử và tâm tư của người dân địa phương.

Thẩm quyền tối cao thuộc về Quốc hội

Theo quy định tại Điều 9 Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2015, thẩm quyền quyết định các thay đổi lớn về đơn vị hành chính được phân cấp rất rõ ràng. Cụ thể:

"1. Quốc hội quyết định thành lập, giải thể, nhập, chia đơn vị hành chính, điều chỉnh địa giới và đổi tên đơn vị hành chính cấp tỉnh; thành lập, giải thể đặc khu kinh tế - hành chính.

2. Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định thành lập, giải thể, nhập, chia đơn vị hành chính, điều chỉnh địa giới và đổi tên đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã."

Như vậy, đối với các đơn vị hành chính cấp tỉnh (tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương), chỉ có Quốc hội mới có quyền quyết định việc đổi tên. Đối với cấp huyện và cấp xã, thẩm quyền này thuộc về Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Quy trình xây dựng đề án và vai trò của Chính phủ

Mặc dù Quốc hội là cơ quan ra quyết định cuối cùng, nhưng quy trình để đi đến quyết định đó đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng từ các cơ quan hành chính. Tại khoản 1 Điều 10 của Luật này quy định về trách nhiệm xây dựng đề án như sau:

• Chính phủ: Có trách nhiệm tổ chức xây dựng đề án thành lập, giải thể, nhập, chia đơn vị hành chính, điều chỉnh địa giới và đổi tên đơn vị hành chính cấp tỉnh để trình Quốc hội xem xét, quyết định.
• Ủy ban nhân dân cấp tỉnh: Tổ chức xây dựng đề án tương tự đối với cấp huyện, cấp xã để trình Chính phủ, sau đó Chính phủ sẽ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Việc đổi tên đơn vị hành chính không đơn thuần là thay đổi một danh xưng, mà còn kéo theo hàng loạt các thủ tục hành chính, thay đổi giấy tờ cho người dân và doanh nghiệp. Do đó, các đề án này thường phải trải qua quá trình lấy ý kiến cử tri và đánh giá tác động đa chiều trước khi trình cấp có thẩm quyền.

Tóm lại, khi có sự sáp nhập hoặc điều chỉnh địa giới hành chính cấp tỉnh, Quốc hội chính là cơ quan có thẩm quyền cao nhất trong việc quyết định tên gọi mới của đơn vị hành chính đó, dựa trên đề án do Chính phủ trình.