Quy định về độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự

Trong hệ thống pháp luật Việt Nam, chính sách hình sự đối với người dưới 18 tuổi (người chưa thành niên) luôn mang tính nhân đạo và hướng nghiệp, giáo dục là chính. Tuy nhiên, đối với những hành vi có tính chất nguy hiểm cao cho xã hội, pháp luật vẫn quy định những chế tài nghiêm khắc nhằm đảm bảo tính răn đe.

Căn cứ theo quy định tại Điều 12 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự được phân định rõ rệt:

1. Người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm, trừ những tội phạm mà Bộ luật này có quy định khác.

2. Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm rất nghiêm trọng, tội phạm đặc biệt nghiêm trọng quy định tại một trong các điều luật cụ thể...

Như vậy, bối cảnh pháp lý tại thời điểm năm 2021 xác định rõ nhóm đối tượng từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi chỉ bị truy cứu trách nhiệm hình sự đối với một số tội danh cụ thể có tính chất nguy hiểm rất lớn hoặc đặc biệt lớn.

Danh mục 28 tội danh áp dụng với người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi

Dựa trên tinh thần của Bộ luật Hình sự 2015, danh sách 28 tội danh mà người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự bao gồm:

• Nhóm tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm: Tội giết người (Điều 123); Tội cố ý gây thương tích (Điều 134); Tội hiếp dâm (Điều 141); Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi (Điều 142); Tội cưỡng dâm (Điều 143); Tội cưỡng dâm người từ đủ 13 đến dưới 16 tuổi (Điều 144).
• Nhóm tội xâm phạm quyền tự do của con người: Tội mua bán người (Điều 150); Tội mua bán người dưới 16 tuổi (Điều 151).
• Nhóm tội xâm phạm sở hữu: Tội cướp tài sản (Điều 168); Tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản (Điều 169); Tội cưỡng đoạt tài sản (Điều 170); Tội cướp giật tài sản (Điều 171); Tội trộm cắp tài sản (Điều 173); Tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản (Điều 178).
• Nhóm tội về ma túy: Tội sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy (Điều 248, 249, 250, 251); Tội chiếm đoạt chất ma túy (Điều 252).
• Nhóm tội xâm phạm an toàn công cộng: Tội tổ chức đua xe trái phép (Điều 265); Tội đua xe trái phép (Điều 266); Tội khủng bố (Điều 299); Tội phá hủy công trình quan trọng về an ninh quốc gia (Điều 303); Tội chế tạo, tàng trữ vũ khí quân dụng (Điều 304).
• Nhóm tội phạm công nghệ cao: Các tội danh quy định tại các Điều 286, 287, 289, 290.

Cần lưu ý rằng, việc xác định tính chất "rất nghiêm trọng" hay "đặc biệt nghiêm trọng" dựa trên khung hình phạt cao nhất của tội danh đó theo quy định tại Điều 9 Bộ luật Hình sự 2015.

Chính sách hình phạt và mức án cao nhất áp dụng

Mặc dù phạm những tội danh đặc biệt nghiêm trọng, nhưng do đặc thù về tâm sinh lý và khả năng nhận thức chưa hoàn thiện, pháp luật quy định những giới hạn về hình phạt đối với người dưới 16 tuổi.

Theo Điều 91 Bộ luật Hình sự 2015, người dưới 18 tuổi phạm tội không bị áp dụng hình phạt tù chung thân hoặc tử hình. Các hình phạt chính bao gồm: Cảnh cáo, Phạt tiền, Cải tạo không giam giữ và Tù có thời hạn.

Về mức phạt tù có thời hạn, Điều 101 Bộ luật Hình sự 2015 quy định cụ thể cho nhóm từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi như sau:

• Nếu điều luật áp dụng quy định hình phạt tù chung thân hoặc tử hình, thì mức hình phạt cao nhất được áp dụng không quá 12 năm tù.
• Nếu là tù có thời hạn, mức hình phạt cao nhất được áp dụng không quá một phần hai (1/2) mức phạt tù mà điều luật quy định.

Đây là một chính sách nhân văn, nhằm tạo cơ hội cho những người trẻ tuổi có cơ hội sửa chữa sai lầm và tái hòa nhập cộng đồng sau khi chấp hành án.

Lời khuyên từ chuyên gia pháp lý

Việc hiểu rõ các quy định về tuổi chịu trách nhiệm hình sự không chỉ giúp các bậc phụ huynh có biện pháp giáo dục con em mình tốt hơn mà còn giúp xã hội có cái nhìn đúng đắn về công tác phòng chống tội phạm vị thành niên. Trong bối cảnh năm 2021, khi các loại tội phạm công nghệ cao và tội phạm ma túy có xu hướng trẻ hóa, việc nắm vững danh mục 28 tội danh này là vô cùng cần thiết.

Nếu quý khách hàng có bất kỳ thắc mắc nào liên quan đến thủ tục tố tụng hình sự đối với người chưa thành niên, hãy liên hệ với các cơ quan trợ giúp pháp lý hoặc luật sư chuyên trách để được tư vấn kịp thời và chính xác nhất.