Đại biểu Quốc hội là người đại diện cho ý chí, nguyện vọng của Nhân dân ở đơn vị bầu cử ra mình và của Nhân dân cả nước. Việc nắm vững các tiêu chuẩn và quyền ứng cử không chỉ giúp các ứng viên tự tin hơn mà còn đảm bảo tính dân chủ, minh bạch trong hệ thống chính trị Việt Nam.

Tòa nhà Quốc hội - Biểu trưng cho cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất của Việt Nam (ảnh minh họa)

Tiêu chuẩn khắt khe đối với người đại diện cho Nhân dân

Theo quy định tại Văn bản hợp nhất 24/VBHN-VPQH năm 2020 hợp nhất Luật Tổ chức Quốc hội 2014, cụ thể tại Điều 22, một cá nhân muốn trở thành Đại biểu Quốc hội phải hội đủ các tiêu chuẩn sau:

1. Trung thành với Tổ quốc, Nhân dân và Hiến pháp, phấn đấu thực hiện công cuộc đổi mới, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.
2. Có một quốc tịch là quốc tịch Việt Nam.
3. Có phẩm chất đạo đức tốt, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, gương mẫu chấp hành pháp luật; có bản lĩnh, kiên quyết đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, mọi biểu hiện quan liêu, hách dịch, cửa quyền và các hành vi vi phạm pháp luật khác.
4. Có trình độ văn hóa, chuyên môn, có đủ năng lực, sức khỏe, kinh nghiệm công tác và uy tín để thực hiện nhiệm vụ đại biểu Quốc hội.
5. Liên hệ chặt chẽ với Nhân dân, lắng nghe ý kiến của Nhân dân, được Nhân dân tín nhiệm.
6. Có điều kiện tham gia các hoạt động của Quốc hội.

Đặc biệt, quy định về việc chỉ có duy nhất một quốc tịch Việt Nam là điểm mới quan trọng nhằm đảm bảo sự trung thành tuyệt đối và tránh các xung đột lợi ích quốc tế đối với người nắm giữ trọng trách quốc gia.

Quyền ứng cử và những rào cản pháp lý cần lưu ý

Dựa trên tinh thần của Hiến pháp 2013, Điều 2 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2015 khẳng định: Công dân đủ 21 tuổi trở lên có quyền ứng cử vào Quốc hội.

Hội nghị hiệp thương là bước quan trọng để lựa chọn những ứng viên ưu tú nhất (ảnh minh họa)

Tuy nhiên, không phải mọi công dân đủ tuổi đều có thể ứng cử. Điều 37 của Luật này quy định rõ các trường hợp không được ứng cử bao gồm:

• Người đang bị tước quyền ứng cử theo bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật.
• Người đang chấp hành hình phạt tù hoặc bị hạn chế, mất năng lực hành vi dân sự.
• Người đang bị khởi tố bị can hoặc đang chấp hành bản án hình sự.
• Người chưa được xóa án tích hoặc đang chấp hành các biện pháp xử lý hành chính tại cơ sở giáo dục, cai nghiện bắt buộc.

Cơ cấu và thành phần: Đảm bảo tính đại diện toàn dân

Để Quốc hội thực sự là hình ảnh thu nhỏ của khối đại đoàn kết dân tộc, công tác dự kiến cơ cấu thành phần được thực hiện rất chặt chẽ. Theo Điều 8 Luật Bầu cử, tỷ lệ người dân tộc thiểu số phải đạt ít nhất 18% và phụ nữ phải đạt ít nhất 35% trong danh sách chính thức những người ứng cử.

Việc hiểu rõ các quy định này không chỉ là trách nhiệm của người ứng cử mà còn là quyền lợi của mỗi cử tri để lựa chọn được những đại biểu xứng đáng nhất, góp phần xây dựng đất nước ngày càng phồn vinh.