Việc ban hành Luật Xây dựng 2025 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong việc hoàn thiện khung pháp lý cho hoạt động xây dựng tại Việt Nam. So với Luật Xây dựng 2014 và Luật Xây dựng sửa đổi 2020, quy định mới không chỉ tinh gọn thủ tục hành chính mà còn thay đổi căn bản cách tiếp cận quản lý từ tiền kiểm sang hậu kiểm, tập trung vào hiệu quả đầu tư và an toàn công trình.

Thay đổi tư duy quản lý: Từ 'vốn' sang 'kỹ thuật'

Một trong những điểm khác biệt lớn nhất giữa hai văn bản luật là cách tiếp cận điều chỉnh. Nếu như trước đây, pháp luật tập trung sâu vào "hoạt động đầu tư xây dựng" gắn liền với nguồn vốn, thì tại Luật Xây dựng 2025, trọng tâm đã chuyển sang "hoạt động xây dựng". Điều này có nghĩa là các quy định về kỹ thuật, quản lý chất lượng và an toàn sẽ được đề cao hơn, tách bạch rõ ràng với các quy trình về thủ tục đầu tư vốn.

Việc tách bạch này giúp tránh chồng chéo với các luật chuyên ngành khác như Luật Đầu tư công hay Luật Đấu thầu. Cụ thể, các nội dung về lập quy hoạch đô thị hay lựa chọn nhà thầu đã được lược bỏ khỏi khái niệm hoạt động xây dựng để đảm bảo tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Cải cách đột phá trong thẩm định và thiết kế

Quy trình thẩm định thiết kế luôn là "nút thắt" khiến nhiều dự án bị chậm tiến độ. Luật Xây dựng 2025 đã chuẩn hóa và rút gọn các bước thiết kế, tập trung vào các thông số kỹ thuật cốt lõi. Đặc biệt, việc bổ sung quy định về Hội đồng thẩm định giúp tăng tính minh bạch và phân định rõ trách nhiệm của từng chủ thể tham gia.

Bên cạnh đó, luật mới cũng chính thức định hướng số hóa quản lý xây dựng thông qua việc khuyến khích ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số. Đây là tiền đề để triển khai rộng rãi mô hình thông tin công trình (BIM), giúp tối ưu hóa chi phí và thời gian thi công.

Phân cấp thẩm quyền mạnh mẽ cho địa phương

Phù hợp với lộ trình cải cách bộ máy nhà nước, Luật Xây dựng 2025 điều chỉnh mô hình quản lý theo hướng phân cấp mạnh mẽ. Thay vì mô hình chính quyền 3 cấp (tỉnh - huyện - xã) như trước, các quy định mới tập trung vào mô hình 2 cấp (tỉnh - xã) đối với một số loại hình công trình nhất định, giúp rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ và tăng tính chủ động cho cơ sở.

"Hoạt động xây dựng phải tuân thủ quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, tiêu chuẩn được áp dụng, bảo đảm an toàn công trình, an toàn tính mạng, sức khỏe con người và tài sản; bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu."

Lời khuyên cho các chủ thể tham gia hoạt động xây dựng

Với những thay đổi mang tính bản chất này, các chủ đầu tư và nhà thầu cần chủ động rà soát lại quy trình nội bộ để thích ứng. Việc nắm vững các điểm mới không chỉ giúp doanh nghiệp tránh được các rủi ro pháp lý mà còn tận dụng được các cơ chế thông thoáng để đẩy nhanh tiến độ dự án. Đặc biệt, cần chú trọng đến các quy định về bảo vệ môi trường và tiết kiệm năng lượng - những yếu tố được luật mới nhấn mạnh như một yêu cầu bắt buộc trong kỷ nguyên phát triển bền vững.