Trong nền kinh tế thị trường sôi động, khi hầu hết các doanh nghiệp đều chạy đua vì doanh thu và lợi nhuận, vẫn tồn tại một bộ phận quan trọng hoạt động với sứ mệnh hoàn toàn khác biệt: Phụng sự cộng đồng. Đó chính là các tổ chức phi lợi nhuận. Vậy thực chất phi lợi nhuận là gì và hành lang pháp lý nào đang điều chỉnh các tổ chức này tại Việt Nam?

1. Phi lợi nhuận là gì? Góc nhìn từ thực tế và pháp lý

Khái niệm phi lợi nhuận (Non-profit) không có nghĩa là tổ chức đó không được phép tạo ra doanh thu. Thực tế, họ vẫn có thể có các hoạt động kinh doanh, thu phí dịch vụ hoặc nhận tài trợ. Tuy nhiên, điểm khác biệt cốt lõi nằm ở việc sử dụng nguồn tiền đó.

Thay vì chia cổ tức cho các cổ đông hay chủ sở hữu như các công ty thương mại, toàn bộ số tiền thặng dư (nếu có) sẽ được tái đầu tư để thực hiện các mục tiêu xã hội, giáo dục, từ thiện hoặc văn hóa mà tổ chức đã cam kết ban đầu.

2. Các mô hình tổ chức phi lợi nhuận phổ biến tại Việt Nam

Tại Việt Nam, các tổ chức phi lợi nhuận tồn tại dưới nhiều hình thức pháp lý khác nhau, được điều chỉnh bởi các văn bản luật chuyên biệt:

• Quỹ xã hội, quỹ từ thiện: Được điều chỉnh bởi Nghị định 93/2019/NĐ-CP. Đây là các tổ chức phi lợi nhuận nhằm hỗ trợ, khuyến khích phát triển văn hóa, giáo dục, y tế, thể dục, thể thao, từ thiện và các mục đích phát triển cộng đồng.
• Hội: Hoạt động theo quy định tại Nghị định 45/2010/NĐ-CP. Đây là tổ chức tự nguyện của công dân, tổ chức Việt Nam cùng ngành nghề, cùng sở thích, cùng giới, có chung mục đích tập hợp, đoàn kết hội viên.
• Doanh nghiệp xã hội: Một mô hình đặc biệt được quy định tại Luật Doanh nghiệp 2020. Theo đó, doanh nghiệp xã hội phải sử dụng ít nhất 51% tổng lợi nhuận hằng năm để tái đầu tư nhằm thực hiện mục tiêu xã hội, môi trường như đã đăng ký.

3. Điểm danh các tổ chức phi lợi nhuận tiêu biểu tại Việt Nam

Hiện nay, có rất nhiều tổ chức đang hoạt động tích cực, mang lại thay đổi lớn cho xã hội Việt Nam:

Hội Chữ thập đỏ Việt Nam

Được thành lập từ năm 1946, đây là tổ chức nhân đạo chuyên nghiệp lâu đời nhất Việt Nam. Hội tập trung vào các hoạt động cứu trợ khẩn cấp, chăm sóc sức khỏe và hỗ trợ những người yếu thế trong xã hội.

Save the Children Việt Nam

Bắt đầu hoạt động tại Việt Nam từ năm 1990, tổ chức này đã triển khai hàng loạt dự án về giáo dục, y tế và bảo vệ trẻ em, đặc biệt là trẻ em dân tộc thiểu số và vùng sâu vùng xa.

V.E.O (Volunteer for Education Organization)

Một mạng lưới kết nối các tình nguyện viên trên toàn thế giới nhằm hỗ trợ giáo dục cho trẻ em nghèo tại Việt Nam thông qua các chuyến đi tình nguyện kết hợp trải nghiệm văn hóa.

4. Kết luận và lời khuyên pháp lý

Việc tham gia hoặc thành lập một tổ chức phi lợi nhuận không chỉ đòi hỏi tâm huyết mà còn cần sự am hiểu tường tận về pháp luật để đảm bảo tính minh bạch và bền vững. Các tổ chức cần lưu ý việc kê khai thuế, báo cáo tài chính định kỳ theo đúng quy định để tránh các rủi ro pháp lý không đáng có.

Hy vọng bài viết đã giúp bạn có cái nhìn sâu sắc hơn về thế giới của những tổ chức 'không vì tiền' nhưng đầy giá trị nhân văn này.