Thị trường chứng khoán vốn được coi là "huyết mạch" của nền kinh tế, nơi dòng vốn được luân chuyển để phục vụ sản xuất và kinh doanh. Tuy nhiên, sự xuất hiện của các hành vi thao túng đã làm méo mó bản chất của thị trường, gây thiệt hại nặng nề cho các nhà đầu tư chân chính. Vậy pháp luật quy định như thế nào về hành vi này?

Thao túng thị trường chứng khoán là gì?

Theo quy định tại khoản 3 Điều 12 Luật Chứng khoán 2019, thao túng thị trường chứng khoán là hành vi bị nghiêm cấm tuyệt đối. Cụ thể, các đối tượng có thể sử dụng một hoặc nhiều tài khoản giao dịch để thực hiện việc mua, bán nhằm tạo ra cung, cầu giả tạo hoặc tung tin đồn sai sự thật để điều khiển giá chứng khoán theo ý muốn.

3. Sử dụng một hoặc nhiều tài khoản giao dịch của mình hoặc của người khác hoặc thông đồng để thực hiện việc mua, bán chứng khoán nhằm tạo ra cung, cầu giả tạo; giao dịch chứng khoán bằng hình thức cấu kết, lôi kéo người khác mua, bán để thao túng giá chứng khoán; kết hợp hoặc sử dụng các phương pháp giao dịch khác hoặc kết hợp tung tin đồn sai sự thật, cung cấp thông tin sai lệch ra công chúng để thao túng giá chứng khoán.

Các thủ đoạn thao túng tinh vi thường gặp

Để làm rõ hơn, khoản 2 Điều 3 Nghị định 156/2020/NĐ-CP đã liệt kê chi tiết các hành vi được coi là thao túng, bao gồm:

• Tạo cung cầu giả tạo: Liên tục mua bán giữa các tài khoản trong cùng một nhóm mà không làm thay đổi quyền sở hữu thực sự.
• Thao túng giá đóng cửa/mở cửa: Đặt lệnh khối lượng lớn vào thời điểm nhạy cảm để tạo ra mức giá mới.
• Lôi kéo nhà đầu tư: Cấu kết để đặt lệnh gây ảnh hưởng lớn đến cung cầu và giá chứng khoán.
• Phát tán thông tin sai lệch: Đưa ra ý kiến chủ quan hoặc tin đồn thất thiệt về doanh nghiệp niêm yết nhằm trục lợi.

Xử phạt hành chính: Phạt tiền gấp 10 lần khoản thu bất chính

Đối với các hành vi vi phạm chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, cơ quan chức năng sẽ áp dụng chế tài hành chính cực kỳ nghiêm khắc. Căn cứ Điều 36 Nghị định 156/2020/NĐ-CP (được sửa đổi bởi Nghị định 128/2021/NĐ-CP):

• Phạt tiền 10 lần khoản thu trái pháp luật nhưng không thấp hơn mức phạt tối đa (3 tỷ đồng với tổ chức, 1,5 tỷ đồng với cá nhân).
• Đình chỉ hoạt động kinh doanh chứng khoán từ 01 - 03 tháng.
• Tước quyền sử dụng chứng chỉ hành nghề từ 18 - 24 tháng.
• Buộc nộp lại toàn bộ số lợi bất hợp pháp có được do vi phạm.

Trách nhiệm hình sự: Đối diện án tù lên đến 7 năm

Khi hành vi thao túng gây hậu quả nghiêm trọng hoặc thu lợi bất chính lớn, người vi phạm sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 211 Bộ luật Hình sự 2015. Cụ thể:

• Khung 1: Phạt tiền từ 500 triệu đến 2 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm nếu thu lợi từ 500 triệu đến dưới 1,5 tỷ đồng hoặc gây thiệt hại từ 1 tỷ đến dưới 3 tỷ đồng.
• Khung 2: Phạt tù từ 02 năm đến 07 năm nếu phạm tội có tổ chức, thu lợi từ 1,5 tỷ đồng trở lên hoặc gây thiệt hại từ 3 tỷ đồng trở lên.

Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền bổ sung lên đến 250 triệu đồng và cấm đảm nhiệm chức vụ, hành nghề trong thời gian từ 01 đến 05 năm.

Việc nắm vững các quy định pháp luật không chỉ giúp nhà đầu tư tự bảo vệ mình trước các "cạm bẫy" mà còn góp phần xây dựng một thị trường chứng khoán minh bạch và bền vững.