Quyền tiếp cận thông tin là một trong những quyền cơ bản của công dân được Hiến pháp ghi nhận. Tuy nhiên, để đảm bảo an ninh quốc gia, trật tự xã hội và bảo vệ quyền riêng tư, pháp luật cũng đặt ra những giới hạn nhất định. Với việc Luật Tiếp cận thông tin 2026 chính thức có hiệu lực từ ngày 01/09/2026, danh mục các loại thông tin mà người dân không được phép hoặc hạn chế tiếp cận đã có những thay đổi quan trọng mà mọi cá nhân, tổ chức cần lưu ý.

Quyền tiếp cận thông tin - Không phải mọi dữ liệu đều công khai

Trong kỷ nguyên số hóa, việc minh bạch thông tin của các cơ quan nhà nước là yêu cầu tất yếu. Tuy nhiên, tính minh bạch luôn phải đi đôi với sự an toàn. Luật Tiếp cận thông tin 2026 ra đời nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý, vừa tạo điều kiện tối đa cho người dân giám sát hoạt động công quyền, vừa bảo vệ chặt chẽ các bí mật cốt lõi của quốc gia và cá nhân.

Danh mục thông tin công dân không được tiếp cận theo Luật mới

Căn cứ quy định tại Điều 15 Luật Tiếp cận thông tin 2026, các nhóm thông tin sau đây thuộc diện "cấm" tiếp cận đối với công dân:

• Thông tin thuộc bí mật nhà nước: Bao gồm các dữ liệu về chính trị, quốc phòng, an ninh, đối ngoại, kinh tế... đã được phân loại mật theo quy định của pháp luật về bảo vệ bí mật nhà nước.
• Thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, gia đình: Đây là điểm nhấn quan trọng nhằm bảo vệ quyền con người. Trừ trường hợp được chính cá nhân hoặc thành viên gia đình đó đồng ý bằng văn bản.
• Bí mật kinh doanh: Các thông tin về công nghệ, bí quyết thương mại của doanh nghiệp được bảo hộ theo pháp luật sở hữu trí tuệ, trừ khi chủ sở hữu đồng ý cung cấp.
• Thông tin gây nguy hại đến lợi ích chung: Các dữ liệu mà nếu công khai sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến quốc phòng, an ninh quốc gia, đạo đức xã hội, sức khỏe cộng đồng hoặc tính mạng của người khác.
• Thông tin nội bộ: Các tài liệu soạn thảo phục vụ công việc nội bộ, biên bản họp nội bộ của cơ quan, đơn vị chưa đến thời điểm công khai.

Tiếp cận thông tin có điều kiện: Khi nào bí mật được hé lộ?

Bên cạnh những thông tin tuyệt mật, Điều 16 Luật Tiếp cận thông tin 2026 cũng mở ra cơ chế tiếp cận có điều kiện đối với một số loại dữ liệu nhạy cảm:

1. Sự đồng ý của chủ thể

Thông tin về đời sống riêng tư hoặc bí mật kinh doanh có thể được cung cấp nếu có sự đồng thuận của người có liên quan. Đặc biệt, việc tiếp cận dữ liệu cá nhân phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân hiện hành.

2. Vì lợi ích công cộng và sức khỏe cộng đồng

Trong những trường hợp khẩn cấp hoặc vì lợi ích tối thượng của cộng đồng (như dịch bệnh, thiên tai, nguy cơ an ninh), người đứng đầu cơ quan có thẩm quyền có thể quyết định cung cấp thông tin mà không cần sự đồng ý của chủ thể, nhưng phải chịu trách nhiệm về quyết định đó.

Điểm mới so với Luật Tiếp cận thông tin 2016

So với Luật Tiếp cận thông tin 2016, quy định mới năm 2026 đã cụ thể hóa hơn các khái niệm về bí mật cá nhân và bí mật kinh doanh. Nếu như trước đây các quy định còn mang tính định khung, thì nay đã có sự kết nối chặt chẽ với các luật chuyên ngành như Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và Luật Sở hữu trí tuệ.

Việc nắm vững các quy định này không chỉ giúp công dân thực hiện quyền giám sát một cách văn minh, đúng luật mà còn giúp các cơ quan nhà nước thực hiện tốt nhiệm vụ bảo mật thông tin quốc gia trong tình hình mới.