Năm 2026 đánh dấu một cột mốc quan trọng trong tiến trình cải cách doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) tại Việt Nam với việc ban hành và thực thi Nghị định 57/2026/NĐ-CP. Văn bản này không chỉ thay thế các quy định cũ tại Nghị định 126/2017/NĐ-CP mà còn tinh gọn hóa quy trình, tạo hành lang pháp lý minh bạch hơn cho việc cơ cấu lại vốn Nhà nước.

1. Thu hẹp và xác định rõ đối tượng doanh nghiệp thực hiện cổ phần hóa

Một trong những điểm mới căn bản nhất của Điều 5 Nghị định 57/2026/NĐ-CP chính là việc định nghĩa lại các đối tượng thực hiện cổ phần hóa. Theo đó, doanh nghiệp cổ phần hóa là doanh nghiệp cấp I chuyển thành công ty cổ phần, bao gồm:

• Công ty mẹ của các tập đoàn kinh tế, tổng công ty Nhà nước trọng điểm.
• Công ty mẹ trong mô hình nhóm công ty mẹ - công ty con.
• Các công ty TNHH MTV độc lập do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ.

So với quy định tại khoản 2 Điều 1 Nghị định 140/2020/NĐ-CP, quy định mới đã loại bỏ các doanh nghiệp cấp II (công ty con do DNNN đầu tư 100% vốn) ra khỏi phạm vi điều chỉnh trực tiếp của quy trình này, giúp tập trung nguồn lực vào các đơn vị then chốt.

2. Điều kiện cổ phần hóa: Tinh giản để đẩy nhanh tiến độ

Để khắc phục tình trạng trì trệ trong cổ phần hóa những năm trước, Chính phủ đã quyết định chỉ giữ lại 02 điều kiện cốt lõi:

1. Diện nắm giữ vốn: Doanh nghiệp không thuộc danh mục Nhà nước cần nắm giữ 100% vốn điều lệ theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ.
2. Khả năng thanh toán: Sau khi xử lý tài chính và xác định giá trị doanh nghiệp, giá trị thực tế của doanh nghiệp phải bằng hoặc lớn hơn các khoản phải trả.

Đáng chú ý, Nghị định mới đã bãi bỏ yêu cầu về việc phải hoàn tất phương án sắp xếp lại, xử lý nhà đất trước khi cổ phần hóa – một trong những "nút thắt" lớn nhất gây chậm trễ bấy lâu nay. Thay vào đó, việc xử lý nhà đất sẽ được thực hiện song song hoặc theo lộ trình riêng biệt để không làm gián đoạn tiến trình chuyển đổi vốn.

3. Phương thức bán cổ phần: Chỉ còn Đấu giá và Thỏa thuận

Căn cứ Điều 9 Nghị định 57/2026/NĐ-CP, các phương thức bán cổ phần lần đầu (IPO) đã được rút gọn từ 04 phương thức xuống còn 02 phương thức chính:

• Đấu giá công khai: Áp dụng rộng rãi để đảm bảo tính thị trường và minh bạch.
• Thỏa thuận trực tiếp: Áp dụng trong các trường hợp đặc thù hoặc sau khi đấu giá không thành công.

Việc loại bỏ phương thức bảo lãnh phát hành và phương thức dựng sổ (Book building) cho thấy định hướng tập trung vào các hình thức đơn giản, dễ kiểm soát và phù hợp với thực tiễn thị trường tài chính Việt Nam hiện nay.

4. Cách tính giá trị lợi thế kinh doanh và thương hiệu

Tại Điều 33 Nghị định 57/2026/NĐ-CP, cách xác định giá trị thương hiệu đã có sự thay đổi lớn. Thời gian tính chi phí tạo dựng nhãn hiệu, tên thương mại được kéo dài từ 05 năm lên 10 năm. Điều này giúp phản ánh chính xác hơn giá trị vô hình mà doanh nghiệp đã tích lũy trong thời gian dài.

Ngoài ra, Nghị định cũng bổ sung các tài sản cố định vô hình đặc thù như: quyền khai thác mỏ, quyền phát triển dự án, quyền quản lý hạ tầng khu công nghiệp... Đây là những tài sản có giá trị cực lớn nhưng thường bị bỏ sót hoặc định giá thấp trong các giai đoạn trước.

5. Danh sách 21 doanh nghiệp trọng điểm cơ cấu lại vốn

Kèm theo Nghị định là danh sách các "ông lớn" sẽ nằm dưới sự quyết định trực tiếp của Thủ tướng Chính phủ về việc cơ cấu lại vốn, bao gồm:

1. Năng lượng quốc gia Việt Nam;
2. Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN);
3. Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội (Viettel);
4. Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex);
... (và các tập đoàn, tổng công ty lớn khác).

Việc thực thi Nghị định 57/2026/NĐ-CP từ ngày 13/02/2026 được kỳ vọng sẽ tạo ra làn sóng đầu tư mới, nâng cao năng lực quản trị và hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp sau cổ phần hóa, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.