Trong cấu trúc của một công ty cổ phần, cổ đông phổ thông được ví như "nền móng" vững chắc nhất. Họ không chỉ là những người góp vốn đơn thuần mà còn là chủ thể nắm giữ những quyền năng quan trọng nhất trong việc định hướng và giám sát hoạt động của doanh nghiệp. Vậy theo quy định mới nhất tại Luật Doanh nghiệp 2020, vị thế của cổ đông phổ thông được xác lập như thế nào?

Cổ đông phổ thông – Họ là ai trong bộ máy doanh nghiệp?

Hiểu một cách đơn giản nhất, cổ đông phổ thông là người sở hữu cổ phần phổ thông. Đây là loại cổ phần bắt buộc phải có trong mọi công ty cổ phần theo quy định tại khoản 1 Điều 114 Luật Doanh nghiệp 2020.

Dưới góc độ pháp lý, cổ đông có thể là cá nhân hoặc tổ chức sở hữu ít nhất một cổ phần của công ty. Trong hệ sinh thái doanh nghiệp, bên cạnh cổ đông phổ thông còn có cổ đông sáng lập và cổ đông ưu đãi, nhưng cổ đông phổ thông luôn chiếm số lượng đông đảo và đóng vai trò quyết định trong các kỳ Đại hội đồng cổ đông.

Những quyền lợi "bất biến" của cổ đông phổ thông

Căn cứ theo Điều 115 và khoản 1 Điều 166 Luật Doanh nghiệp 2020, cổ đông phổ thông nắm giữ một hệ thống quyền lợi đa dạng:

1. Quyền tham gia "thượng tầng" quyết sách

Mỗi cổ phần phổ thông tương ứng với 01 phiếu biểu quyết. Cổ đông có quyền tham dự, phát biểu và trực tiếp bỏ phiếu tại cuộc họp Đại hội đồng cổ đông – cơ quan có thẩm quyền cao nhất của công ty. Đây chính là lúc cổ đông thực hiện quyền làm chủ, quyết định những vấn đề sống còn như nhân sự chủ chốt hay phương hướng kinh doanh.

2. Quyền hưởng thành quả kinh doanh (Cổ tức)

Mục tiêu cuối cùng của việc đầu tư chính là lợi nhuận. Cổ đông phổ thông được nhận cổ tức theo quyết định của Đại hội đồng cổ đông. Theo khoản 5 Điều 4 và khoản 3 Điều 135 Luật Doanh nghiệp 2020, cổ tức có thể được chi trả bằng tiền mặt, cổ phần hoặc tài sản khác tùy thuộc vào điều lệ và kết quả kinh doanh thực tế.

3. Quyền ưu tiên mua cổ phần và tự do chuyển nhượng

Để tránh việc pha loãng quyền sở hữu, cổ đông phổ thông có quyền ưu tiên mua cổ phần mới chào bán tương ứng với tỷ lệ sở hữu hiện tại. Đồng thời, họ cũng có quyền tự do chuyển nhượng cổ phần của mình, ngoại trừ một số hạn chế đối với cổ đông sáng lập trong 03 năm đầu hoặc các trường hợp đặc biệt tại khoản 3 Điều 120 và khoản 1 Điều 127 Luật Doanh nghiệp 2020.

"Đặc quyền" theo tỷ lệ sở hữu: Khi tiếng nói có trọng lượng hơn

Luật Doanh nghiệp 2020 đã có những điều chỉnh tiến bộ nhằm bảo vệ cổ đông nhỏ. Cụ thể:

• Cổ đông sở hữu từ 05% cổ phần: Có quyền yêu cầu triệu tập họp Đại hội đồng cổ đông nếu Hội đồng quản trị vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ, hoặc yêu cầu Ban kiểm soát kiểm tra các vấn đề quản lý cụ thể.
• Cổ đông sở hữu từ 10% cổ phần: Ngoài các quyền trên, họ còn có quyền đề cử người vào Hội đồng quản trị và Ban kiểm soát.

Quyền khởi kiện – "Lá chắn" bảo vệ cổ đông yếu thế

Một điểm mới đáng chú ý là quyền khởi kiện trách nhiệm cá nhân đối với người quản lý. Theo khoản 1 Điều 166 Luật Doanh nghiệp 2020, cổ đông sở hữu tối thiểu 01% cổ phần phổ thông có quyền khởi kiện thành viên Hội đồng quản trị, Giám đốc nếu họ vi phạm trách nhiệm người quản lý quy định tại Điều 165, gây thiệt hại cho công ty.

Việc nắm rõ các quyền lợi này không chỉ giúp cổ đông bảo vệ túi tiền của mình mà còn góp phần xây dựng một môi trường quản trị doanh nghiệp minh bạch và lành mạnh tại Việt Nam.