Trong bối cảnh nền kinh tế đang chuyển mình mạnh mẽ, việc hoàn thiện khung pháp lý về quản trị doanh nghiệp là yêu cầu cấp thiết. Một trong những thay đổi mang tính đột phá của Luật Doanh nghiệp 2020 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2021) chính là việc nới lỏng các điều kiện để cổ đông thực hiện quyền quản trị, đặc biệt là việc bãi bỏ quy định về thời hạn sở hữu cổ phần phổ thông liên tục.

Xóa bỏ rào cản "06 tháng liên tục" đối với cổ đông phổ thông

Theo quy định cũ tại khoản 2 Điều 114 Luật Doanh nghiệp 2014, để có thể thực hiện các quyền quan trọng như đề cử người vào Hội đồng quản trị hay Ban kiểm soát, cổ đông hoặc nhóm cổ đông phải sở hữu từ 10% tổng số cổ phần phổ thông trở lên trong thời hạn liên tục ít nhất 06 tháng.

Quy định này vô hình trung đã tạo ra một rào cản thời gian đáng kể, hạn chế quyền can thiệp kịp thời của các nhà đầu tư mới vào hoạt động điều hành công ty, ngay cả khi họ nắm giữ một lượng cổ phần lớn. Tuy nhiên, bước sang năm 2021, rào cản này sẽ chính thức được gỡ bỏ.

Cụ thể, khoản 5 Điều 115 Luật Doanh nghiệp 2020 quy định:

"5. Cổ đông hoặc nhóm cổ đông sở hữu từ 10% tổng số cổ phần phổ thông trở lên hoặc một tỷ lệ khác nhỏ hơn theo quy định tại Điều lệ công ty có quyền đề cử người vào Hội đồng quản trị, Ban kiểm soát..."

Việc loại bỏ cụm từ "trong thời hạn liên tục ít nhất 06 tháng" đồng nghĩa với việc ngay khi hoàn tất thủ tục nhận chuyển nhượng hoặc mua cổ phần đạt tỷ lệ quy định, cổ đông có thể thực hiện ngay quyền đề cử của mình mà không cần chờ đợi. điều này giúp tăng tính linh hoạt và bảo vệ quyền lợi sát sườn của nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán và doanh nghiệp chưa niêm yết.

Hạ mức tỷ lệ sở hữu để thực hiện quyền kiểm soát

Không chỉ dừng lại ở việc bãi bỏ thời hạn sở hữu, Luật Doanh nghiệp 2020 còn mang đến một tin vui khác cho các cổ đông nhỏ. Tỷ lệ sở hữu để thực hiện các quyền như yêu cầu triệu tập họp Đại hội đồng cổ đông hay yêu cầu Ban kiểm soát kiểm tra các vấn đề cụ thể đã được giảm từ 10% xuống còn 05%.

Tại khoản 2 Điều 115 Luật Doanh nghiệp 2020 nêu rõ:

"2. Cổ đông hoặc nhóm cổ đông sở hữu từ 05% tổng số cổ phần phổ thông trở lên hoặc một tỷ lệ khác nhỏ hơn theo quy định tại Điều lệ công ty có quyền sau đây: a) Xem xét, tra cứu, trích lục sổ biên bản và nghị quyết, quyết định của Hội đồng quản trị...; b) Yêu cầu triệu tập họp Đại hội đồng cổ đông...; c) Yêu cầu Ban kiểm soát kiểm tra từng vấn đề cụ thể liên quan đến quản lý, điều hành hoạt động của công ty khi xét thấy cần thiết..."

Sự thay đổi này cho thấy tư duy lập pháp mới, tập trung vào việc nâng cao năng lực giám sát của cổ đông đối với bộ máy quản lý công ty. Khi ngưỡng cửa quyền lực được hạ thấp, các nhóm cổ đông nhỏ dễ dàng liên kết với nhau hơn để bảo vệ lợi ích chung, tránh tình trạng lạm quyền của các cổ đông lớn hoặc người quản lý doanh nghiệp.

Tác động tích cực đến môi trường đầu tư

Việc bãi bỏ quy định thời hạn sở hữu và hạ tỷ lệ thực hiện quyền được đánh giá là một bước tiến lớn trong việc cải thiện chỉ số bảo vệ nhà đầu tư của Việt Nam. Đối với các thương vụ M&A (mua bán và sáp nhập), quy định mới cho phép bên mua nhanh chóng tham gia vào Hội đồng quản trị để tái cấu trúc doanh nghiệp ngay sau khi thâu tóm, thay vì phải chờ đợi 06 tháng như trước đây.

Tuy nhiên, các chuyên gia pháp lý cũng lưu ý rằng, dù luật đã nới lỏng, các doanh nghiệp vẫn có quyền quy định một tỷ lệ thấp hơn trong Điều lệ công ty để khuyến khích cổ đông tham gia quản trị. Đây là cơ chế tự chủ mà Điều 115 Luật Doanh nghiệp 2020 luôn ưu tiên tôn trọng.

Tóm lại, những thay đổi này không chỉ đơn thuần là cắt giảm thủ tục hành chính mà còn là sự khẳng định mạnh mẽ về quyền sở hữu tài sản và quyền tham gia quản lý kinh tế của người dân và doanh nghiệp. Từ ngày 01/01/2021, một chương mới trong quản trị doanh nghiệp tại Việt Nam sẽ chính thức bắt đầu.