Sự việc một cơ sở thu mua nông sản tại tỉnh Đắk Nông bị phát hiện dùng lõi pin để nhuộm đen hàng chục tấn hỗn hợp phế phẩm cà phê đã gây rúng động dư luận trong những ngày giữa tháng 4 năm 2018. Trước tính chất nghiêm trọng của vụ việc, nhiều câu hỏi được đặt ra về việc tại sao cơ quan chức năng vẫn chưa thể khởi tố hình sự ngay lập tức đối với các đối tượng liên quan.

Cận cảnh quy trình "nhuộm đen" nông sản bằng hóa chất độc hại từ pin

Theo thông tin chính thức từ Cổng thông tin điện tử UBND tỉnh Đắk Nông, trong đợt kiểm tra từ ngày 15/4 đến 17/4/2018, Phòng Cảnh sát Môi trường - Công an tỉnh Đắk Nông đã bắt quả tang cơ sở thu mua nông sản của bà Nguyễn Thị Thanh Loan (trú tại thôn 13, xã Đắk Wer, huyện Đắk R'lấp) đang thực hiện hành vi cực kỳ nguy hiểm. Tại hiện trường, lực lượng chức năng phát hiện cơ sở này đang sử dụng dung dịch hỗn hợp nước pha với bột pin để ngâm tẩm, nhuộm đen hỗn hợp gồm đất, bột đá và phế phẩm cà phê.

Cơ sở thu mua nông sản tại Đắk Nông bị phát hiện trộn pin vào phế phẩm cà phê (ảnh minh họa)

Tang vật thu giữ tại chỗ khiến nhiều người không khỏi bàng hoàng: 21,265 tấn hỗn hợp đã được nhuộm đen và đóng bao bì chuẩn bị tiêu thụ; 40 lít dung dịch đen ngòm; 35kg pin đã bị đập dẹp cùng gần 200kg lõi, nắp và vỏ pin. Đây không chỉ đơn thuần là hành vi gian lận thương mại mà còn là sự coi thường tính mạng con người, bởi các kim loại nặng trong pin như chì (Pb), thủy ngân (Hg), cadmium (Cd) và thạch tín (As) đều là những chất cực độc, có khả năng gây tàn phá não, thận, hệ tim mạch và ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng sinh sản.

Những rào cản pháp lý khiến cơ quan điều tra chưa thể khởi tố hình sự

Mặc dù hành vi của chủ cơ sở đã rõ ràng, nhưng Công an tỉnh Đắk Nông cho biết tại thời điểm đó chưa thể khởi tố vụ án hay khởi tố bị can. Lý do chính nằm ở việc xác định cấu thành tội phạm theo quy định của pháp luật hình sự hiện hành.

Dựa trên quy định tại Luật An toàn thực phẩm 2010, sản phẩm chỉ được coi là thực phẩm khi nó được dùng cho người ăn, uống. Trong quá trình làm việc với cơ quan điều tra, bà Loan và các đối tượng liên quan vẫn ngoan cố, chưa khai nhận mục đích cuối cùng của việc sản xuất hỗn hợp này. Họ chỉ khai nhận đã tiêu thụ khoảng 3 tấn sản phẩm cho một đầu mối tại Bình Phước với lý do "ai mua thì bán".

Hóa chất từ pin là những chất cực độc gây nguy hiểm đến sức khỏe con người (ảnh minh họa)

Đại diện Chi cục Quản lý chất lượng nông lâm và thủy sản tỉnh Đắk Nông cũng xác nhận, tại thời điểm kiểm tra không phát hiện các dụng cụ rang xay hay đóng gói bột cà phê thành phẩm. Do đó, nếu không chứng minh được hỗn hợp này được bán ra thị trường để làm thực phẩm cho người, cơ quan chức năng sẽ gặp khó khăn trong việc áp dụng các tội danh liên quan đến vệ sinh an toàn thực phẩm.

Mức án nào cho hành vi đầu độc người tiêu dùng theo Bộ luật Hình sự 2015?

Trong trường hợp cơ quan điều tra củng cố đủ chứng cứ xác định số "cà phê pin" này được dùng làm thực phẩm, chủ cơ sở chắc chắn sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội vi phạm quy định về an toàn thực phẩm. Tội danh này được quy định cụ thể tại Điều 317 của Bộ luật Hình sự 2015 (đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2017).

"1. Người nào thực hiện một trong các hành vi sau đây vi phạm quy định về an toàn thực phẩm, thì bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm: [...] c) Sử dụng chất độc, hóa chất cấm sử dụng hoặc ngoài danh mục được phép sử dụng để sản xuất, sơ chế, chế biến, bảo quản thực phẩm..."

Nếu hành vi gây ra hậu quả nghiêm trọng như làm chết người hoặc gây ngộ độc cho nhiều người, mức hình phạt có thể lên đến 20 năm tù. Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền bổ sung, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 đến 05 năm. Đây là chế tài nghiêm khắc nhằm răn đe những hành vi bất chấp pháp luật và đạo đức để trục lợi trên sức khỏe cộng đồng.

Lời cảnh báo về đạo đức kinh doanh và an toàn thực phẩm

Vụ án 21 tấn cà phê trộn pin tại Đắk Nông là một hồi chuông cảnh báo mạnh mẽ về tình trạng mất an toàn thực phẩm và sự xuống cấp của đạo đức kinh doanh. Việc gắn link và đối chiếu các quy định pháp luật tại thời điểm năm 2018 cho thấy, dù hành lang pháp lý đã có những quy định nghiêm ngặt, nhưng việc thực thi và chứng minh tội phạm vẫn đòi hỏi sự quyết liệt, tỉ mỉ từ phía các cơ quan bảo vệ pháp luật.

Người tiêu dùng cần nâng cao cảnh giác, ưu tiên sử dụng các sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, đồng thời tích cực tố giác các hành vi sản xuất, kinh doanh thực phẩm bẩn để bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình. Sự nghiêm minh của pháp luật, kết hợp với sự giám sát của cộng đồng, chính là lá chắn vững chắc nhất trước những vấn nạn tương tự trong tương lai.