Vào những ngày đầu tháng 10/2019, cộng đồng mạng không khỏi xôn xao trước hình ảnh và video clip ghi lại cảnh một nhóm đàn ông khỏa thân, đi xe máy trên đèo Mã Pì Lèng (Hà Giang) với lý do "bảo vệ môi trường". Hành động này ngay lập tức vấp phải làn sóng chỉ trích dữ dội từ dư luận vì tính chất phản cảm, thiếu tôn trọng văn hóa địa phương. Tuy nhiên, dưới góc độ pháp lý tại thời điểm đó, việc xử phạt hành vi này lại gặp không ít khó khăn do những khoảng trống trong quy định pháp luật.

Từ quy định cũ đến sự thay đổi tại Nghị định 167/2013/NĐ-CP

Trước đây, theo quy định tại Nghị định 73/2010/NĐ-CP, hành vi không mặc quần, áo hoặc mặc quần áo lót ở nơi hội họp đông người, các địa điểm văn hóa, tín ngưỡng, nơi làm việc... có thể bị phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 60.000 đồng đến 100.000 đồng.

Tuy nhiên, kể từ khi Nghị định 167/2013/NĐ-CP có hiệu lực (thay thế Nghị định 73), quy định cụ thể về việc xử phạt hành vi "không mặc quần áo" nơi công cộng đã bị bãi bỏ. Tại Điều 5 Nghị định 167/2013/NĐ-CP về vi phạm quy định về trật tự công cộng, cơ quan chức năng chỉ có thể xử phạt đối với các hành vi như:

"Có cử chỉ, lời nói thô bạo, khiêu khích, trêu ghẹo, xúc phạm danh dự, nhân phẩm của người khác; Gây mất trật tự ở nơi công cộng..."

Chính vì vậy, việc áp dụng Nghị định 167/2013/NĐ-CP để xử phạt trực tiếp hành vi khỏa thân là rất khó khăn nếu hành vi đó chưa đến mức gây rối trật tự công cộng hoặc xúc phạm nhân phẩm người khác theo định nghĩa của luật.

Trách nhiệm của khách du lịch theo Luật Du lịch 2017

Mặc dù chế tài xử phạt hành chính còn thiếu sót, nhưng hành vi khỏa thân tại các điểm du lịch như Mã Pì Lèng đã vi phạm các nguyên tắc ứng xử cơ bản. Theo khoản 5 Điều 8 Luật Du lịch 2017 quy định về bảo vệ môi trường du lịch:

"Khách du lịch, cộng đồng dân cư và tổ chức, cá nhân khác có trách nhiệm bảo vệ, giữ gìn cảnh quan, môi trường, bản sắc văn hóa, phong tục, tập quán của dân tộc; có thái độ ứng xử văn minh, lịch sự nhằm nâng cao hình ảnh đất nước, con người và du lịch Việt Nam."

Việc khỏa thân tại một danh thắng quốc gia không chỉ gây phản cảm mà còn đi ngược lại tinh thần bảo tồn bản sắc văn hóa và phong tục tập quán địa phương mà Luật Du lịch 2017 đã đề ra.

Góc nhìn về dự thảo Nghị định mới (thời điểm 2019)

Trước những bất cập này, tại thời điểm tháng 10/2019, Bộ Công an đã xây dựng dự thảo Nghị định thay thế Nghị định 167/2013/NĐ-CP. Trong đó, đáng chú ý là đề xuất phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với hành vi khiêu dâm, kích dục nơi công cộng.

Dựa trên tinh thần của các văn bản hướng dẫn trước đó (như Thông tư 09/2010/TT-BVHTTDL dù đã hết hiệu lực nhưng vẫn thường được dùng làm tham chiếu), hành vi khỏa thân có thể được xem xét là một dạng hành vi khiêu dâm nếu nó mang tính chất khêu gợi, trái với thuần phong mỹ tục. Nếu dự thảo này được thông qua, các cơ quan chức năng sẽ có cơ sở pháp lý vững chắc hơn để xử lý nghiêm các trường hợp tương tự vụ việc tại Mã Pì Lèng.

Kết luận: Dù việc "bảo vệ môi trường" là một mục đích tốt đẹp, nhưng cách thức thực hiện bằng việc khỏa thân tại nơi công cộng là hoàn toàn không phù hợp với văn hóa và đạo đức xã hội Việt Nam. Người dân và du khách cần nâng cao ý thức thượng tôn pháp luật và tôn trọng các giá trị văn hóa cộng đồng để tránh những rắc rối pháp lý không đáng có.