Trong các giao dịch dân sự và kinh doanh tại Việt Nam, việc đặt cọc là một biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ phổ biến. Tuy nhiên, một sai lầm mà nhiều người thường mắc phải là sử dụng ngoại tệ (phổ biến nhất là USD) để đặt cọc. Điều này không chỉ dẫn đến rủi ro pháp lý về mặt hợp đồng mà còn có thể khiến các bên đối mặt với những án phạt hành chính nặng nề.

1. Nguyên tắc hạn chế sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam

Theo quy định tại Pháp lệnh Ngoại hối (được hợp nhất tại Văn bản hợp nhất 07/VBHN-VPQH năm 2013), Việt Nam áp dụng nguyên tắc hạn chế sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ.

Cụ thể, tại Điều 22 Pháp lệnh Ngoại hối quy định:

"Trên lãnh thổ Việt Nam, mọi giao dịch, thanh toán, niêm yết, quảng cáo, báo giá, định giá, ghi giá trong hợp đồng, thỏa thuận và các hình thức tương tự khác của người cư trú, người không cư trú không được thực hiện bằng ngoại hối, trừ các trường hợp được phép theo quy định của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam."

Bên cạnh đó, Điều 3 Thông tư 32/2013/TT-NHNN cũng tái khẳng định việc không được thực hiện các giao dịch bằng ngoại hối trừ các trường hợp ngoại lệ.

2. Đặt cọc bằng ngoại tệ có làm hợp đồng bị vô hiệu?

Dưới góc độ dân sự, Điều 328 Bộ luật Dân sự 2015 quy định đặt cọc là việc một bên giao cho bên kia một khoản tiền hoặc kim khí quý, đá quý hoặc vật có giá trị khác để bảo đảm giao kết hoặc thực hiện hợp đồng.

Tuy nhiên, nếu đối tượng đặt cọc là ngoại tệ mà không thuộc trường hợp được phép, giao dịch này sẽ vi phạm điều cấm của pháp luật. Theo Điều 123 Bộ luật Dân sự 2015, giao dịch dân sự có nội dung vi phạm điều cấm của luật thì vô hiệu. Khi hợp đồng đặt cọc bị tuyên vô hiệu, các bên phải hoàn trả cho nhau những gì đã nhận. Điều này gây rủi ro lớn cho bên nhận cọc nếu giá trị ngoại tệ biến động hoặc bên đặt cọc muốn "hủy kèo" mà không muốn mất tiền cọc.

3. Mức xử phạt hành chính cực nặng

Không chỉ dừng lại ở việc vô hiệu hợp đồng, các bên còn có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định tại Nghị định 88/2019/NĐ-CP.

Cụ thể, tại khoản 4 Điều 23 Nghị định 88/2019/NĐ-CP, hành vi thanh toán tiền hàng hóa, dịch vụ bằng ngoại tệ không đúng quy định có thể bị phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng.

Đặc biệt, nếu giao dịch có giá trị lớn, mức phạt có thể lên tới 100.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng đối với hành vi giao dịch, báo giá, định giá, ghi giá trong hợp đồng bằng ngoại tệ không đúng quy định pháp luật (theo khoản 6 Điều 23 Nghị định 88/2019/NĐ-CP).

4. Những trường hợp ngoại lệ được phép đặt cọc bằng ngoại tệ

Mặc dù nguyên tắc chung là cấm, nhưng pháp luật vẫn dành ra một số "cửa hẹp" cho các nhà đầu tư nước ngoài. Theo Điều 4 Thông tư 32/2013/TT-NHNN, nhà đầu tư nước ngoài được đặt cọc bằng ngoại tệ chuyển khoản khi tham gia đấu giá trong các trường hợp:

• Mua cổ phần trong doanh nghiệp nhà nước thực hiện cổ phần hóa;
• Mua cổ phần, phần vốn góp của Nhà nước tại doanh nghiệp nhà nước hoặc doanh nghiệp có vốn nhà nước thực hiện thoái vốn;
• Mua cổ phần, phần vốn góp của doanh nghiệp nhà nước đầu tư tại doanh nghiệp khác thực hiện thoái vốn.

Lưu ý rằng, nếu không trúng đấu giá, nhà đầu tư được chuyển trả lại số ngoại tệ này ra nước ngoài. Nếu trúng đấu giá, khoản đặt cọc phải được chuyển đổi sang đồng Việt Nam để thực hiện thanh toán.

5. Lời khuyên pháp lý

Để đảm bảo an toàn cho các giao dịch dân sự như mua bán nhà đất, thuê tài sản, các bên nên:

• Luôn sử dụng Đồng Việt Nam (VND): Đây là cách an toàn nhất để tránh hợp đồng bị vô hiệu.
• Không ghi giá bằng ngoại tệ: Tránh việc ghi giá USD rồi quy đổi ra VND tại thời điểm thanh toán, vì hành vi "ghi giá" bằng ngoại tệ cũng có thể bị coi là vi phạm pháp luật ngoại hối.
• Tham vấn luật sư: Đối với các giao dịch có yếu tố nước ngoài hoặc giá trị lớn, hãy liên hệ với chuyên gia pháp lý để được tư vấn cấu trúc giao dịch phù hợp.

Hy vọng bài viết đã cung cấp cái nhìn toàn diện về vấn đề đặt cọc bằng ngoại tệ. Nếu Quý khách còn thắc mắc, hãy để lại câu hỏi để được hỗ trợ giải đáp kịp thời.