Trong những năm gần đây, Thái Lan luôn được xem là "thiên đường" cho những người có khao khát tìm lại chính mình thông qua phẫu thuật chuyển đổi giới tính. Tuy nhiên, một câu hỏi lớn luôn thường trực đối với cộng đồng người chuyển giới Việt Nam là: Sau khi thực hiện phẫu thuật tại nước ngoài, liệu giới tính mới của họ có được pháp luật trong nước thừa nhận? Tính đến thời điểm đầu năm 2019, các quy định pháp lý đã có những bước tiến đáng kể nhưng vẫn còn không ít nút thắt cần tháo gỡ.

Quyền nhân thân - Bước ngoặt từ Bộ luật Dân sự 2015

Trước đây, theo quy định tại Nghị định 88/2008/NĐ-CP về xác định lại giới tính, hành vi thực hiện chuyển đổi giới tính đối với những người đã hoàn thiện về giới tính là hành vi bị nghiêm cấm. Điều này đã tạo ra một rào cản pháp lý và tâm lý rất lớn, khiến nhiều người phải âm thầm sang nước ngoài phẫu thuật mà không có sự bảo hộ của pháp luật.

Tuy nhiên, với sự thay đổi trong nhận thức xã hội và nỗ lực của các cơ quan lập pháp, Bộ luật dân sự 2015 đã chính thức ghi nhận quyền này. Cụ thể, tại Điều 37 quy định về chuyển đổi giới tính như sau:

“Việc chuyển đổi giới tính được thực hiện theo quy định của luật. Người chuyển đổi giới tính có quyền, nghĩa vụ đăng ký thay đổi hộ tịch theo quy định của pháp luật về hộ tịch; có quyền nhân thân phù hợp với giới tính đã được chuyển đổi theo quy định của Bộ luật này và luật khác có liên quan.”

Quy định này không chỉ là một dòng chữ trong văn bản luật, mà là sự thừa nhận chính thức của Nhà nước Việt Nam đối với quyền được sống đúng với giới tính của mỗi cá nhân. Đây được coi là "chiếc phao" pháp lý quan trọng cho những người đã và đang có ý định chuyển giới tại Thái Lan hay bất kỳ quốc gia nào khác.

Từ Thái Lan trở về: Thủ tục công nhận và thay đổi hộ tịch

Khi một cá nhân đã hoàn tất quá trình phẫu thuật chuyển giới tại Thái Lan, việc đầu tiên họ mong muốn là được thay đổi các thông tin trên giấy tờ tùy thân như Chứng minh nhân dân (hoặc Thẻ căn cước công dân), Hộ chiếu và Giấy khai sinh. Theo quy định hiện hành, quyền này được bảo đảm thông qua cơ chế thay đổi hộ tịch.

Dựa trên Điều 28 của Bộ luật dân sự 2015, cá nhân có quyền yêu cầu cơ quan nhà nước có thẩm quyền công nhận việc thay đổi tên trong trường hợp đã chuyển đổi giới tính. Việc thay đổi giới tính trên giấy khai sinh và các giấy tờ liên quan sẽ kéo theo sự thay đổi về quyền và nghĩa vụ nhân thân phù hợp với giới tính mới.

Tuy nhiên, thực tế trong năm 2019, dù quyền đã được ghi nhận nhưng trình tự, thủ tục cụ thể để "công nhận" kết quả phẫu thuật từ nước ngoài vẫn đang chờ các văn bản hướng dẫn chi tiết. Thông thường, người dân cần chuẩn bị các hồ sơ chứng minh việc phẫu thuật hợp pháp tại nước ngoài, được hợp pháp hóa lãnh sự và dịch thuật công chứng để làm căn cứ làm việc với cơ quan hộ tịch tại Việt Nam.

Những rào cản pháp lý còn tồn tại trong năm 2019

Mặc dù Bộ luật dân sự 2015 đã mở ra cánh cửa, nhưng tính đến thời điểm hiện tại, Việt Nam vẫn chưa ban hành một đạo luật riêng biệt (như Luật Chuyển đổi giới tính) để quy định chi tiết về điều kiện phẫu thuật, cơ sở y tế được phép thực hiện, cũng như quy trình kỹ thuật để xác định một người đã hoàn thành việc chuyển giới.

Điều này dẫn đến tình trạng "có quyền nhưng khó thực thi" ở một số địa phương. Các cán bộ hộ tịch đôi khi còn lúng túng trong việc tiếp nhận hồ sơ thay đổi giới tính do thiếu các thông tư hướng dẫn cụ thể từ Bộ Tư pháp và Bộ Y tế. Do đó, người chuyển giới từ Thái Lan về nước vẫn cần sự kiên nhẫn và hỗ trợ tư vấn pháp lý kỹ lưỡng để bảo vệ quyền lợi của mình.

Tóm lại, pháp luật Việt Nam hiện nay đã có cái nhìn cởi mở và nhân văn hơn. Việc chuyển giới ở Thái Lan hoàn toàn có cơ sở để được công nhận tại Việt Nam, giúp cá nhân tự tin hơn trong cuộc sống và công việc. Hy vọng trong tương lai gần, các văn bản hướng dẫn sẽ sớm được hoàn thiện để quyền lợi của cộng đồng LGBT được thực thi một cách trọn vẹn nhất.